دهان، دندان، فک و صورت / دارو، درمان، تغذیه، مواد / بیماری، ناهنجاری، بهداشت /
ضرورت مراقبت از دندان ها

ضرورت مراقبت از دندان ها

دهان اولین قسمت دستگاه گوارش است. داخل دهان شامل حلق، فك یا آرواره بالا، فك یا آرواره پایین و دندان ها می شود. در ساختمان هر یك از دندان ها چهار قسمت به شرح زیر وجود دارد:

مینای دندان:

مینا سخت ترین و مقاوم ترین سنجی است كه در بدن وجود دارد. جنس این ماده آهكی است و تمام سطوح خارجی هر دندان را می پوشاند و باعث حفاظت از آن می شود.

عاج دندان:

قسمت اصلی بدنه دندان كه بعد ازمینای دندان قرار گرفته و سطح داخلی دندان را می پوشاند عاج دندان نام دارد. عاج دندان در قسمت بیرونی لثه یا در قسمت تاج به وسیله مینا و در قسمت داخل لثه یا در قسمت ریشه به وسیله سمان یا ساروج پوشیده شده است. عاج دندان نسبت به مینا، نرم تر و شبیه بافت استخوان و در مقابل حرارت و مواد شیمیایی، حساس می باشد.

مغز دندان:

در حفره ای كه درون دندان واقع است، مغز دندان قرار دارد و به وسیله عاج احاطه شده است. مغز دندان، نوعی نسج بسیار نم است كه مویرگ ها و رشته عصبی دندان در آن قرار دارد.

سمان یا ساروج:

ساروج یك لایه آهكی است كه ریشه دندان را می پوشاند.
لثه مانند لایه ای روی فك ها را می پوشاند. در محلی كه دندان ها به داخل فك فرو رفته اند، لثه اطراف دندان ها را می گیرد. به این ترتیب استخوان فك و لثه، دندان ها را محكم نگه می دارند و به همین دلیل آنها را بافت نگه دارنده دندان می گویند.

قسمت های ظاهری یك دندان عبارتند از:

تاج دندان:

قسمتی از دندان كه درون لثه واقع می باشد را تاج دندان می گویند. طول ریشه هر دندان تقریبا دو سوم طول آن دندان را تشكیل می دهد. یك دندان برحسب نوع و محل استقرار آن در دهان دارای یك ریشه و یا دو یا سه ریشه می باشد.

گردن یا طوق دندان:

قسمتی از یك دندان را كه بین تاج و ریشه قرار دارد، یعنی محل تلاقی بین ریشه و تاج را گردن دندان می گویند.
در دهان انسان برحسب محل قرار گرفتن، شكل و فرم، سه نوع دندان وجود دارد:
1 ـ دندان های پیشین
2 ـ دندان نیش
3 ـ دندان آسیا كه شامل آسیای كوچك و آسیای بزرگ می باشد.
دندان های پیشین دارای لبه های تیزی هستند و معمولا برای قطع كردن غذا از آنها استفاده می شود.
دندان نیش كه نوك تیز هستند برای گرفتن و پاره كردن غذا استفاده می شوند و دندان های آسیا دارای برجستگی در سطح جونده هستند و برای جویدن و نرم كردن غذا استفاده می شوند.
اولین دندان هایی كه در دهان انسان رشد می كنند، دندان های شیری هستند. تعداد این دندان ها 20 عدد می باشد. دندان های شیری معمولا از حدود سنین 6 ماهگی شروع به رویش كرده و تا سنین 24 الی 30 ماهگی همه دندان های شیری رشد می كنند.
پس از آن دندان های دائمی دیده می شوند. تعداد دندان های دایمی 32 عدد می باشد كه از حدود 6 سالگی شروع به رویش می كنند. اولین دندان دایمی، دندان آسیای بزرگ (دندان 6) می باشد كه به نام دندان شش سالگی هم نامیده می شود و در پشت آخرین دندان شیری درمی آید.
زمانی كه كودك می خواهد دندان دربیاورد، لثه متورم و دردناك می شود. ممكن است مرتب آب دهان كودك بیرون بریزد و كودك بی قرار و ناآرام باشد. مالیدن لثه كودك با انگشت تمیز دست، یا با یك قاشق سرد كوچك، او را تسكین می دهد.
دندان های شیری دو نقش اساسی دارد. اول آن كه در رشد طبیعی فك ها موثرند و دیگر اینكه جای لازم برای رویش دندان های دایمی را حفظ می كنند.
دندان های كودك شیرخوار نیز همانند افراد بزرگسال، نیاز به مراقبت و تمیزكردن دارد. بنابراین از هنگام رویش دندان ها، بعد از شیردادن یا هر غذایی به كودك باید آنها را تمیز كنیم. برای این منظور می توان بعد از هر نوبت شیردادن به كودك، به خصوص در هنگام شب، مقدار كمی آب به شیرخوار داد تا دهانش تمیز شود. همچنین باید حداقل روزی دوبار، تكه پارچه تمیز و مرطوبی را به دور انگشت پیچیده و با دقت و ملایمت روی لثه و دندان های شیرخوار را تمیز كرد. باید دقت شود كه تا حد امكان از دادن مواد و مایعات شیرین به كودك، به خصوص در طول شب، خودداری شود. زمانی كه تقریبا همه دندان های كودك رشد كرد، یعنی حدود سن پنج سال و نیم، باید مسواك كردن توسط والدین كودك آغاز شود.
اگر كودك در هنگام خواب با شیشه، شیر بخورد، احتمال ابتلا به سندرم شیر وجود دارد. در اثر این بیماری، دندان های جلویی كودك دچار پوسیدگی زودرس می شود و كودك زودتر از سن معمول، دندان هایش را از دست خواهد داد.
آهن عنصری ارزشمند برای بدن است و مهمترین مورد مصرف آن در بدن، خون سازی است. میزان آهن موجود در شیر مادر كم است و به همین علت، مصرف قطره آهن در شیرخوارانی كه از شیر مادر تغذیه می كنند توصیه می شود. اما این قطره مفید در صورت بی توجهی باعث ایجاد مشكلاتی در دندان كودك می شود. آهن با مینای دندان تركیب شده و آن را سیاه می كند و مقاومت طبیعی آن را از بین می برد. بنابراین باید پس از خوردن قطره آهن، به كودك آب خورانده شود تا آهن با دندان های كودك تماس پیدا نكند.
اگر دندان شیری كودك پیش از موقع از دست برود، فورا باید با دندانپزشك تماس گرفت زیرا ممكن است دندان های دیگر در طول زمان به سمت فضای خالی دندان از دست رفته حركت كنند و در نتیجه دندان دایمی در جای غیرطبیعی رشد كند و نظم دندان ها را برهم بریزد.
تاج دندان های شیری زمانی ساخته و تشكیل می شوند كه انسان هنوز در مرحله جنینی و داخل رحم مادر است. موادی كه مادر در دوران حاملگی از آنها تغذیه می كند، تاثیر زیادی در چگونگی و قوت و ضعف دندان های فرزند او خواهند داشت. مهمترین موادی كه برای تقویت و استحكام دندان های طفل لازم است و باید مادر باردار به میزان، ویتامین D لازم از آنها استفاده نماید عبارتند از: كلسیم، فسفر، ویتامین و فلوئور. C
كلسیم و فسفر: این دو ماده معدنی بسیار مهم در شیر و پنیر به مقدار زیاد وجود دارد.
: در اثر تابش و نفوذ اشعه آفتاب در بدن تشكیل D ویتامین می شود. علاوه بر آن، این ویتامین در گوشت ماهی، كره، پنیر، شیر و زرده تخم مرغ به مقدار قابل ملاحظه ای وجود دارد.
: میوه ها و گیاهان مختلف به ویژه پرتقال و سایر مركبات، C ویتامین هستند. C گوجه فرنگی و سبزیجات دارای مقدار متناسبی ویتامین
فلوراید: نوعی ماده معدنی است كه ممكن است به طور طبیعی در آب آشامیدنی مناطق مختلف، كم و بیش وجود داشته باشد. مقدار كافی واحد PPM می باشد. (PPM فلوراید در آب آشامیدنی 7،0 تا یك اندازه گیری فلوراید است).
باشد باعث بیماری فلورزیس PPM اگر مقدار فلوراید بیش از 2 باشد. مقاومت دندان ها كم PPM می شود و اگر میزان آن كمتر از 5،0 می شود. وجود مقدار كمی از این ماده در رژیم غذایی مادران باردار و همچنین كودكانی كه در زمان شكل گیری دندان های دایمی می باشند، وجود داشته باشد، باعث استحكام زیاد دندان ها می شود.
فلوراید یك ماده طبیعی است كه باعث افزایش مقاومت نسج دندان در برابر پوسیدگی می گردد. و از راه مصرف غذاهای دریایی مانند میگو، ماهی، چای و بعضی از میوه ها به بدن انسان می رسد. اگر مقدار فلوراید آب خیلی كمتر از اندازه باشد، باید كمبود فلوراید را جبران كرد. برای جبران این كار از راه های زیر استفاده می شود:
1 ـ اضافه كردن فلوراید به آب آشامیدنی منطقه
2 ـ مصرف قرص یا قطره فلوراید
3 ـ استفاده از ژن فلوراید
4 ـ استفاده از دهان شویه فلوراید
5 ـ استفاده از خمیردندان های حاوی فلوراید
اولین دندان آسیای بزرگ دایمی در سن شش سالگی رشد می كند و دندان 6 نامید می شود. تعداد 28 عدد از دندان های دایمی در سن 6 تا 12 سالگی می رویند. دندان های دایمی برای داشتن تغذیه سالم، تكلم صحیح و حفظ زیبایی چهره به كار می روند و مانند بقیه اعضای بدن برای تمام عمر پیش بینی شده اند و باید برای حفظ و نگهداری آنها دقت لازم را انجام داد تا از پوسیدگی دندان ها جلوگیری شود.
پوسیدگی دندان كه آن را در اصطلاح عامیانه كرم خوردگی دندان می گویند، یك بیماری عفونی و نتیجه یك عفونت باكتریایی می باشد. برای ایجاد پوسیدگی، وجود پلاك میكروبی، قندهای ساده و دندان مستعد لازم است. پس از خوردن قندهای ساده، باكتری ها، قندها را تجزیه كرده و اسید تولید می كنند. پلاك میكروب، اسید را در سطح دندان نگه داشته و به مینای دندان حمله می كند. پس از حملات مداوم اسید، مینا شروع به حل شدن می كند و پوسیدگی آغاز می گردد. شیرینی هایی مانند آبنبات، شكلات و... كه به سطح دندان می چسبند، در ایجاد پوسیدگی نقش مهمی دارند، به گونه ای كه تعداد دفعات مصرف غذاهای قندی، طول مدتی كه قند در دهان می ماند و شكل ظاهری غذا همه جزو عوامل مهم در ایجاد پوسیدگی هستند.
پوسیدگی با فعالیت میكروب های داخل دهان در سطح دندان شروع می شود و به تدریج به داخل لایه های دندان نفوذ می كند. وقتی پوسیدگی فقط روی مینای دندان باشد، می توان با رعایت بهداشت و درمان های ساده، پوسیدگی را مهار كرد. در غیر این صورت پوسیدگی به آرامی به داخل عاج و از آنجا به مغز دندان نفوذ می كند.
پوسیدگی ممكن است از هر سطح دندان شروع شود ولی در سه محل شایع تر است. این سه محل به ترتیب عبارتند از: شیارهای سطح جونده، سطح بین دندانی، طوق دندان.
به طور كلی برای ایجاد پوسیدگی چهار شرط لازم وجود دارد كه عبارتند از:
1 ـ مستعدبودن مینای دندان و ضعیف بودن آن در مقابل اسید.
2 ـ وجود پلاك های میكروبی: وقتی از دندان ها به خوبی مراقبت نشود، میكروب ها با مواد موجود در بزاق دهان، لایه نرم، بیرنگ و چسبنده ای را تشكیل می دهند كه برروی دندان ها می چسبد. این لایه را پلاك میكروبی می نامند.
3 ـ وجود موادقندی در دهان
4 ـ زمان: طول مدتی كه لازم است تا پوسیدگی ایجاد گردد.
پوسیدگی دندان تقریبا به اندازه سرماخوردگی شایع است. بنابراین برای جلوگیری از پوسیدگی باید به چند مساله زیر توجه نمود:
1 ـ استفاده از مسواك و خمیردندان حاوی فلوراید.
2 ـ استفاده از نخ دندان.
3 ـ حذف یا كنترل مواد قندی.
4 ـ افزایش مقاومت دندان بااستفاده از نفوذ فلوراید به داخل ساختمان دندان.
اگر روزانه دوبار مسواك بزنید و سپس با نخ دندان، فواصل بین دندانی را تمیز كنید، در پیشگیری از پوسیدگی دندان ها تاثیر بسیار زیادی خواهد داشت. خمیر دندان حاوی فلوراید، میزان پوسیدگی دندان ها را به میزان 5 الی 30 درصد كاهش می دهد.
استفاده از نمك خشك، جوش شیرین و سایر پودرها برای مسواك زدن صحیح نیست و باعث ساییدگی مینا و خراشیدگی لثه می شود.
توجه داشته باشید كه هرگز مسواك خیس را در جعبه سربسته قرار ندهید چرا كه مرطوب ماندن مسواك باعث رشد میكروب ها در آن می شود. در صورتی كه موهای مسواك خم شده باشد. مسواك توانایی تمیزكردن سطوح دندانی را ندارد و به لثه آسیب می رساند.
مناسب ترین روش برای پاك كردن سطوح بین دندانی استفاده از نخ دندان می باشد. تاثیر نخ دندان برای تمیزكردن دندان ها و پیشگیری از پوسیدگی دندان ها از اهمیت زیادی برخوردار بوده و مكمل مسواك است. وقتی فاصله دو دندان خیلی كم است، مسواك قدرت نفوذ به آن را ندارد. در این گونه موارد، نخ دندان با عبور از بین دندان ها ذرات ریز غذایی بین آنها را خارج كرده و فاصله بین دندان ها را تمیز می كند. بنابراین استفاده روزمره از نخ دندان در حفظ سلامتی دندان ها تاثیر زیادی دارد.
دندان پوسیده یك یا چند مورد از علامت های زیر را دارد:
تغییر رنگ مینای دندان (در محل پوسیدگی مینا قهوه ای یا سیاه رنگ می شود)
سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی
حساس بودن یا دردگرفتن دندان در هنگام خوردن غذاهای سرد، گرم، ترش یا شیرین.
حساس بودن یا دردگرفتن دندان هنگامی كه دندان ها را روی هم فشار می دهید.
بوی بد دهان. بیماری های تنفسی، دستگاه گوارشی و دیابت نیز ممكن است باعث بوی بد دهان شوند.
اگر احساس می كنید در دوران بارداری، پوسیدگی دندان ها بیشتر شده است، به این دلیل می باشد كه مشغله شما در این دوران زیاد است و از پرداختن به بهداشت دهان و داندانتان غافل شده اید و یا غذاهای قندی را به دفعات مصرف می كنید. ضمنا تغییرات هورمونی در این دوران باعث افزایش پوسیدگی می شود. خانم های باردار اگر نیاز به درمان دندان پزشكی داشته باشند، بهتر است در طول ماه چهار تا ششم حاملگی انجام شود.
اگر بهداشت دهان و دندان رعایت نشود بافت نگه دارنده نیز دچار بیماری می شود. لثه سالم، صورتی رنگ است و كاملا به استخوان فك و طوق دندان چسبیده است. قوام محكمی دارد و شل نیست.
در بیماری لثه، ابتدا لثه ملتهب، قرمز رنگ و پرخون شده و قوام آن شل می گردد و هنگام خوردن میوه های سخت و یا مسواك زدن خونریزی می كند و معمولاة در این مواقع، فرد از مسواك زدن خودداری می كند كه این مسئله باعث تشدید بیماری گشته و در ادامه باعث لق شدن دندان ها می شود.
میكروب های موجود در پلاك میكروبی، همان گونه كه باعث پوسیدگی دندان می شود، لثه را نیز بیمار می كند. اگر پلاك میكروبی مدت طولانی روی دندان بماند، به یك لایه سخت زردرنگ یا قهوه ای تبدیل می شود كه به آن جرم دندان می گویند.
مصرف دخانیات، سیگار، قلیان و... تشكیل جرم دندان را شدیدتر می كند. جرم دندان به دلیل آهكی شدن، خیلی سخت بوده و با مسواك نمی توان آن را پاك كرد. پلاك به مقدار زیاد، به صورت یك لایه نرم زاید و آلوده برروی دندان ها توسط زبان احساس می شود. باكتری های پلاك، تولید سم می كنند كه این سموم باعث التهاب لثه می شود كه این التهاب سرآغاز بیماری های لثه را تشكیل می دهد.
علایم بیماری بافت نگه دارنده عبارتند از:
قرمزی و تورم لثه ها
خون ریزی از لثه ها در هنگام گاززدن میوه های سفت یا مسواك كردن.
بوی بد دایمی دهان
لق شدن یك یا چند دندان
تحلیل و عقب نشینی لثه ها
فواصلی كه به تدریج در میان دندانها پیدا می شود.
در بیشتر مواقع، از آنجا كه بیمار متوجه بیماری لثه خود نمی باشد، بیماری ادامه پیدا می كند. با ادامه بیماری استخوان فك درست در همان جایی كه درون دندان را گرفته است خورده می شود و لثه نیز به سمت ریشه كشیده می شود در این حال می گویند لثه و استخوان فك تحلیل رفته است. با رعایت كامل بهداشت دهان می توان از بیماری های دهان پیشگیری نمود. در این زمینه باید به نكات زیر توجه كافی داشت:
1 ـ حذف پلاك میكروبی كه باعث پوسیدگی در دندان و بیماری های لثه می باشد. بااستفاده از نخ دندان، مسواك زدن، جرم گیری و استفاده از دهان شویه آب و نمك (1،2 قاشق چایخوری نمك در یك لیوان آب جوشیده سردشده).
2 ـ كنترل مصرف مواد قندی.
3 ـ افزایش مقاومت دندان از طریق افزودن فلوراید به آب آشامیدنی، استفاده از دهان شویه سدیم فلوراید، قرص و ژل فلوراید و مسدودكردن شیارهای دندانی.
4 ـ مراقبت از دندان ها با روش صحیح مسواك زدن.
5 ـ مراجعه مرتب و منظم به دندانپزشك.
هرگاه در اثر پوسیدگی، ضربه یا عوامل دیگر، به مغز دندان آسیب برسد، معمولا دندان درد به وجود می آید. در هنگام دندان درد از گذاشتن مواد مختلف روی دندان و یا لثه خودداری نمایید.
از شكست اشیا سخت یا بازكردن در بطری ها با دندان خودداری كنید و هیچگاه گرهی را با دندان باز نكنید.
از اشیایی مانند سنجاق، میخ، كاغذ كه اكثرا آلوده هستند، برای خلال كردن دندان استفاده نكنید.
استفاده از میوه جات به خصوص میوه های سفت (مثل سیب) و مواد دارای كلسیم و فسفر در استحكام و مقاومت دندان ها نقش ارزنده ای دارد.
از مراجعه به افراد غیرمتخصص و ناآشنا به اصول علم دندان پزشكی خودداری كنید. چرا كه دخالت افراد غیرمجاز باعث شیوع بیماری های خطرناك و مسری مثل ایدز و هپاتیت می شود.


Tags: بهداشت دهان, بیماری دهان, مینای دندان, پوسیدگی دندان
تعداد نمایش ها: 5540
کاربر مرتبط: 
دکتر محسن بایرامی | Bayrami
منبع: 
سایت دانشگاه علوم پزشکی تبریز

بازگشت به فهرست


گفتاورد نام
میهمان, ۱۴ اسفند ۱۳۹۱ ۱۰:۱۳:۰۸
تشکر از ارایه مطالب مفید برای تمامی اقشار
 
مطلب خود را بنویسید*
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر