برای دیدن عناوین قوانین مختلف، لطفاً اینجا کلیک کنید

وظایف هیأت علمی - پژوهش

وظایف و اختیارات اعضاء هیأت علمی دانشگاه های علوم پزشکی کشور
پژوهش Research
دانشگاه به محلی اطلاق می شود که بر اساس دیدی سیستماتیک وارده های آن شامل سرمایه، ساختمان، تجهیزات،‌ برنامه، نیروی انسانی، امکانات و نهایتاً جوانی به نام دانشجو می باشد. فراگرد دانشگاه شامل آموزش، پژوهش و خدمت انتقال میراث فرهنگی- علمی- فنی است. صادره های دانشگاه نیز شامل نیروی انسانی متخصص و ماهر در زمینه های مختلف و هم چنین اختراع و اکتشاف و نوآوری علمی و گسترش دامنه علم و دانش است. در واقع یکی از اهداف متعالی دانشگاه ها تربیت دانشمندان، پژوهشگران و مدیران برای ابداع، توسعه دانش و تکنولوژی و هماهنگی فعالیت ها به منظور نوسازی جامعه و ایجاد تغییرات و تحولات عمیق در نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه است.
فعالیت های تحقیقاتی به لحاظ اهمیت به تحقیق بنیادی، کاربردی و توسعه ای تقسیم می شوند.
•    تحقیق بنیادی عبارت است از کاوش های اصیل و بدیع به منظور افزایش اندوخته های علمی و درک بهتر پدیده های طبیعی، انسانی، اجتماعی و فرهنگی می باشد و خود به دو گروه تقسیم میشوند.
الف- تحقیق بنیادی محض
ب- تحقیق بنیادی راهبردی
الف- تحقیق بنیادی محض:
شامل آن دسته از تحقیقات بنیادی است که بدون توجه به کاربردهای علمی و به منظور گسترش مرزهای دانش صورت گیرد.
ب- تحقیق بنیادی راهبردی:
نیز آن نوع از تحقیقات بنیادی است که به منظور فراهم ساختن زمینه علمی لازم برای حل مسائل جاری و آتی انجام می شود.
•    تحقیق کاربردی هر نوع کاوش بنیادی به منظور کسب دانش عملی و فنی جدید است که برای آن کاربرد ویژه ای در نظر گرفته شود.
•    تحقیق توسعه ای (توسعه تجربی) هرگونه فعالیت منظم مبتنی بر دانش موجود حاصل از تحقیقات و یا تجربیات است که به منظور تولید مواد، فرآورده ها، وسایل، ابزار فرایند ها و روش های جدید و یا بهبود آن ها صورت می گیرد.
از نظر شکل، ارائه تحقیقات در دانشگاه به ویژه در دانشگاه های پیشرفته به دو صورت گروهی و انفرادی انجام می شود تحقیقات گروهی در دانشگاه به وسیله کادر آموزشی پژوهشگران تمام وقت و پاره وقت و دانشجویان به ویژه دانشجویانی که در مقاطع تحصیلی بالاتر از لیسانس به تحصیل اشتغال دارند انجام می پذیرد. تحقیقات انفرادی به صورت پراکنده در سطح دانشگاه ها توسط اعضای هیأت علمی و یا دانشجویانی به منظور ارتقاء شغلی اعضاء هیأت علمی پژوهشگر یا بخشی از تکلیف درسی و یا پایان نامه تحصیلی وی انجام می پذیرد. به هر حال پژوهش و تحقیقات در کشور های صنعتی به عنوان یک اصل اساسی مورد توجه قرار گرفته و زیربنای بسیاری از طرح های عظیم بوده است مطالعات انجام شده در کشورها و دانشگاه های مختلف موید این مطلب است.
در سال 1996 در دانشکده پزشکی دانشگاه لوئیزانا در نیوارلنان برای محاسبه کارآیی اعضای هیٱت علمی چهار حیطه آموزش، پژوهش، مدیریت، مراقبت طراحی گردید. در بررسی پرونده های فعالیت 17 عضو هیأت علمی نشان داد که امتیازات اعضای هیأت علمی برجسته در تمام حیطه ها یکسان بود. متوسط نمرات کل اعضای هیأت علمی در حیطه های آموزش و تحقیق بالاتر از مدیریت و مراقبت از بیماران بود و در چهار حیطه نمره متوسط بسیار کمتر از میانگین نمرات اعضای هیأت علمی برجسته بود.
در دانشگاه کانزاس تحقیق و تلاش خلاق که شامل طیف وسیعی از فعالیت های علمی می باشد در جهت اکتشاف،‌ اختراع، تفسیر و کاربرد دانش و هدایت عقاید به کار گرفته می شود. نتایج تحقیق و فعالیت های خلاق علمی نیز بایستی از طریق انتشار یا رسانه ها به طور منظم در اختیار همگان قرار گیرد.
در ژاپن دانشگاه ها نقش مهمی را در تحقیقات علمی و تکنولوژیک ایفا می کنند. این فعالیت ها در مراکز تحقیقات دانشگاهی از جمله مدارس عالی، دانشکده ها، مؤسسات پژوهشی درون دانشگاهی و بین دانشگاه ها به اجرا در می آید. سیاست گذاری پژوهشی در ژاپن در کشور توسط شورای علوم و تکنولوژی برنامه ریزی می شود که این برنامه ریزی ها با مشورت شورای علوم ژاپن انجام می گیرد. جدا از این دو شورا مراکز مهم دیگری نیز در سطوح وزارت خانه ها، دانشگاه ها و حتی شرکت های خصوصی جهت تدوین سیاست های اساسی تحقیقات علمی کمک مالی به برنامه تحقیقات علمی،‌ تدوین معیار های لازم برای توسعه تحقیقات انجام می پذیرد.
تعداد کل پژوهشگران و دانشجویان در ژاپن 393000 نفر و 36/2%‌تولید ناخالص ملی صرف پژوهش می گردد.
در دانشگاه بوستون اعضای هیأت علمی در رده های مختلف، در دو حیطه Clinical ، Research به فعالیت می پردازند بدیهی است اعضای هیأت علمی که در حیطه های پژوهشی مشغول کارند و دغدغه اصلی آن ها در زمینه پژوهشی بوده است و سایر وظایف اساتید در مراتب بعدی اهمیت قرار می گیرد. اعضای هیأت علمی کلیه فعالیت های خود را برای یک دوره یک سال طراحی نموده به مدیر گروه تحویل می دهند و با هماهنگی ایشان مجموع فعالیت های اساتید در طول سال انجام می گیرد. (Bostone)
  1-2- موانع تحقیقات
کمبود ها و موانع بسیار متنوع اند اما همگی ناشی از بی توجهی و یا عدم شناخت ماهیت علوم و تکنولوژی است ذیلاً بدون ترتیب اولویت اهم موارد را با شرح مختصری نام می بریم:
نقش وزارت
•    عدم تحرک و انعطاف پذیری در نظام اداری
•    کمبود نهاد های تحقیقاتی
•    کمبود سرمایه گذاری
مدیریت نادرست علمی
•    انزوا طلبی
•    کم بها دادن به نسل جوان و تلف کردن استعداد ها
•    ناآگاهی عمومی از ذیربط بودن علوم
•    عدم تأمین رفاه مدرس و پژوهشگر
2-2- جایگاه کشور در تحقیقات
نگاهی به تاریخچه مؤسسات پژوهشی و دانشگاهی گروه پزشکی در ایران نشان می دهد که اگر چه نخستین مؤسسات تحقیقاتی گروه پزشکی کشور در سال 1299 به نام انستیتو پاستور بنیاد نهاده شد مع هذا پژوهش های پزشکی همانند تحقیقات سایر رشته های علوم  جایگاه خاص خود را پیدا نکرد و دانشگاه ها تنها به آموزش پرداختند، در سال های اخیر جهت بهبود ارتقای تحقیقات 3 اقدام به عمل آمده است:
1-    توسعه دوره های کارشناسی ارشد و Ph.D در بیش تر رشته های علوم پایه و غیر بالینی و توسعه دوره های دستیاری تخصصی و فوق تخصصی در گروه های بالینی که منجر به تأمین نیروی انسانی بیش تر برای پرداختن به امر تحقیق شده است.
2-    افزایش سهم بودجه تحقیقاتی در برنامه 5 سال اول از 42 درصد و در برنامه 5 ساله دوم تا 2 درصد از تولید ناخالص ملی.
3-    تشکیل شورای پژوهش های علمی کشور در تاریخ 30/8/68 توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان شورای اصلی تحقیقات.
میزان سرمایه گذاری تحقیقاتی در ایران در مقایسه با سایر کشورها بسیار پائین می باشد میزان سرمایه گذاری در سال 1372 در زمینه تحقیقات در ایران 12 درصد سرمایه گذاری در آمریکا  می باشد. هزینه متوسط لازم تحقیقات در کلیه رشته ها به ازای هر محقق و کارشناس در ایران با سایر کشورها در جدول زیر آمده است.
مقایسه هزینه متوسط سالانه تحقیقات در کلیه رشته ها به ازای هر محقق و کارشناس در چند کشور جهان
از نکات قابل مقایسه دیگر درصد هزینه تحقیقات به GNP در کشور های مختلف است که آمریکا با 9/2 درصد بیش ترین میزان را دارا بوده و ایران 5/0 درصد از GNP را به تحقیقات اختصاص داده است. (جدول زیر) در حالی که هزینه متوسط سالانه تحقیقات در ایران به ازای هر محقق و کارشناس 5633 دلار (world science report 1993) آورده شده است. در دانشگاه علوم پزشکی شیراز ثبت اعتبار پژوهشی به ازاء هر استاد سالیانه 1110 دلار در سال (سال 1380) بوده است.
درصد هزینه تحقیقات به GNP در چند کشور جهان
یکی دیگر از شاخص های بسیار ارزشمند در ارزیابی وضعیت رشد تحقیق و توسعه در کشور ها به ترتیب سهم دولت و بخش خصوصی در تأمین اعتبارات پژوهشی است. به طوری که روند افزایش سهم بخش خصوصی و کاهش سهم دولت در هر کشور حاکی از رشد تحقیق و توسعه در آن کشور است و بالعکس، در هر صورت، در حال حاضر میانگین سهم دولت ها در تأمین اعتبارات پژوهشی 21/54 درصد و سهم بخش خصوصی، 79/45 درصد برآورد می شود.
در کشور جمهوری اسلامی ایران، سهم دولت 6/90 درصد و بخش خصوصی 2/9 درصد ثبت شده است که در مقام مقایسه با دیگر کشور ها به تفکیک 5 قاره، وضعیت ایران به قرار زیر  برآورد می شود:
-    در مقیاس قاره آفریقا رتبه ایران 86 از صد می باشد.
-    در مقیاس قاره آمریکا رتبه ایران 80 از صد می باشد.
-    در مقیاس قاره آسیا رتبه ایران 85 از صد می باشد.
-    در مقیاس قاره اوپا رتبه ایران 99 از صد می باشد.
-    در مقیاس قاره اقیانوسیه رتبه ایران 84 از صد می باشد.
-    و بالاخره در مقیاس کل کشورهای جهان رتبه 82 از صد برای ایران برآورد می شود.
2-3- بررسی و شناسایی اولویت های پژوهشی و تدوین طرح پژوهشی
جان م استاد اپیدمیولوژی و پزشکی اجتماع دانشگاه اوتاوا می گوید: یکی از مهمترین مسائل دو جانبه شکست در بازدهی نتایج از سوی استفاده کنندگان به جانب تولیدکنندگان تحقیق است. دانشمندان اغلب از آن چه که در بین توده مردم می گذرد آگاهی ندارند. در واقع تمایلی به دانستن ندارند. تماس های حاصله به بهبود موضوعات پژوهشی کمک می کند اما هر کسی حق مشارکت ندارد. تبادل برخی از رشته های علمی که از یک دیگر دور به نظر می رسد نظیر ایمنی شناسی و روان شناسی اجتماعی نیز از اهمیت یکسان برخوردار است. به عنوان نمونه این نوع تأثیر متقابل هیچ گاه در دانشگاه من انجام نمی شود. سیاست علمی کشور باید اولویت های تحقیقاتی را روشن سازد به طور مثال تحقیق در زمینه بیماری های واگیر روستایی اهمیت بیش تری دارد یا در زمینه فیزیک و شیمی مورد نیاز صنایع کشور با اهمیت تر است.
شناخت اولویت های پژوهشی در هر رشته به صورت کلی می بایست در راستای سیاست های کلی پژوهشی آن مجموعه طراحی گردد (ژاپن) در هر گروه علمی نیز افرادی که دارای سابقه و تجربی علمی بیش تری می باشند می بایست وظیفه طراحی اولویت های پژوهشی آن گروه را بر عهده داشته باشند. (Bostone)
عدم وجود یک سازمان مرکزی قوی که فعالیت های تحقیقاتی دانشگاه ها و مؤسسات تحقیقاتی و امور پژوهشی وزارتخانه و سازمان های مختلف دولتی و بخش خصوصی را در راستای اهداف برنامه های توسعه ملی هماهنگ نموده و با شیوه دموکراتیک کنترل و ارزیابی نماید از موانع دیگر رشد تحقیقات است.
تعداد مقالاتی را که از هر کشور تمام زمینه های علمی در هر سال در نشریات علمی معتبر دنیا چاپ می شود می توان در نشریه ادواری: (science citation index) یافت در یک مقایسه چند کشور را نسبت به ایران به ترتیب نزولی نشان می دهد می بینیم که امرات متحده عربی در سال 1365، 10 برابر ما تحقیقات علمی داشته اند. مقام کشور ما از میان کشور های اسلامی از اتیوپی و یکی دو کشور دیگر بیش تر است. اسرائیل به تنهایی نسبت به جمعیت حدود (500 برابر ما) تحقیقات داشته است و بدون در نظر گرفتن نسبت جمعیت به طور مطلق 40 برابر ایران تحقیقات کرده است.
استید می بایست نتایج تحقیقات و پژوهش های خود را چه به صورت lecture و یا به صورت مقاله و سمینار به طور عمومی منتشر کند تا سایر علاقمندان بتوانند در نتایج تحقیقات بهره لازم را ببرند. York)
سهم تحقیقات کشور ها نسبت به ایران با احتساب جمعیت به ترتیب نزولی (برای سال 1986/1365)
در خبر نامه آموزش عالی آمده است انجمن تحقیقاتی ماس پلانک (max plank) یک سازمان مستقل عام المنفعه تحقیقاتی است انستیتو های تحقیقاتی ماکس پلانک وظیفه تحقیقات زیربنایی در زمینه های مختلف را در راه خدمت به عموم به عهده دارند.
در حال حاضر 95 درصد از سرمایه گذاری جامعه ماکس پلانک از محل بودجه عمومی دولت های فدرال و ایالت ها تأمین می شود و 5 درصد بقیه نیز از محل سود سهام حق عضویت اعضاء تأمین می گردد. در سال 2000 کل هزینه برآورد شده مؤسسه 2338 میلیون مارک برآورد شده است.
اعضاء هیأت علمی می بایست سعی در جذب منابع مالی خصوصاً منابع مورد نیاز در تحقیقات کاربردی و توسعه ای نماید. شرکت های خصوصی علاقمند به نتایج چنین تحقیقاتی قادرند هزینه این پژوهش ها را تأمین نمایند. لیکن در پروژه های بنیادی می بایست منابع مورد نیاز توسط سیستم در جهت تولید علمی تأمین گردد. بدیهی است که در زمینه پژوهش های بنیادی منابع مالی و حمایت دولت ها و سیستم موجود از مهم ترین عوامل پیشرفت می باشد. (assigned faculty duties)
حال به طور خلاصه رسالت و عمده وظیفه یک عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی کشور در امر پژوهش و فعالیت های مرتبط با پژوهش را می توان این چنین برشمرد:
•    بررسی و شناسایی اولویت های پژوهش در رشته مربوط
•    تدوین طرح پژوهش در کلیه حیطه ها (درمان، بهداشت و آموزش)
•    ارائه و انتشار پژوهش
•    جذب منابع مالی خارج از دانشگاه در امر پژوهش
•    ویراستاری مجلات و کتب علمی (editing)
•    داوری مقالات و طرح های پژوهشی و پایان نامه ها (peer review)
•    اختراع و اکتشاف
•    نوآوری و خلاقیت


بازگشت به فهرست