برای دیدن عناوین قوانین مختلف، لطفاً اینجا کلیک کنید

راهنمای اخلاقی - پژوهش بر حیوانات

راهنمای اخلاقی پژوهش های پزشکی

راهنمای اخلاقی - پژوهش بر حیوانات
مقدمه:
استفاده از حیوانات در پژوهش های دارویی و درمانی نیز کمک بسیاری در حل مشکلات مرتبط با سلامت انسان کرده است.
رسالت انسانی بشر اقتضای می کند در تمامی مراحل این پژوهش ها سعی کند که تا حد ممکن حقوق حیواناتی که یاری دهنده انسان در دستیابی به روش های شخیصی و درمانی هستند حفظ گردد.
برای آشنایی کاربران روند پژوهش از تولید و تحویل حیوان تا نگه داری و انجام مراحل آزمایش نیاز است که زنجیره موجود به روشنی شناخته و تفکیک شود و برای هر مرحله مقررات و آموزش های لازم تدوین و به اجرا در آید.
در این بحث ابتدا مراحل استفاده از حیوانات در انجام یک پژوهش علمی قدم به قدم مشخص و در هر مرحله ملاحظات اخلاقی مربوط ارائه می گردد.
1. تهیه و حمل و نقل حیوانات
الف- فوانین معرفی گونه جدید به منطقه
ب- نحوه اسارت حیوانات
ج- نحوه نگه داری در اسارت
د- چگونگی حمل و نقل شامل وسایل حمل و نقل و قفس ها
2- روش های نگه داری
الف- مکان: شامل فضای نگه داری، شرایط قفس ها، نگه داری در فضای باز، تهویه، فاضلاب، نورپردازی، راه های فرار در موارد اضطراری
ب- امکانات: شامل غذا، امکانات درمانی، شستشو
3- نیرو های اجرایی (مراقبت کنندگان حیوان)
الف- آموزش های لازم برای حفظ سلامت حیوان و انسان
ب- لباس و امکانات حفاظتی
ج- علاقه به کار و امکانات رفاهی لازم
د- آگاهی نسبت به اهمیت موضوع پژوهش
ه- اطلاع از علایم بیماری و سلامت حیوان
و- رعایت خصوصیات زندگی طبیعی حیوان در شرایط اسارت تا حد ممکن مانند اجتماعی بودن یا انفرادی بودن حیوان
ز- اگاهی از وضعیت آبستنی و شیردهی حیوان
4- کاربران پژوهش و محققین
الف- آگاهی از نوع، جنس و سایر شرایط حیوان مناسب برای آزمایش
ب- اطلاعات لازم در مورد تاثیر شرایط محیطی بر نتایج آزمایش
ج- عدم استفاده از حیوانات بیمار در آزمایش

1- تهیه و حمل و نقل حیوانات
الف- ورود هر گونه حیوانی به هر منطقه باید با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست کشور باشد. سلامت حیوانات وارداتی باید پس از قرنطینه به تائید سازمان دام پزشکی کشور برسد تا اجازه حمل حیوان داده شود.
در مورد حمل حیوانات بین استان ها نیز باید از قوانین جاری کشور که بر اساس نوع گونه حیوان و بیماری های شایع در شرایط خاص هر استان تدوین شده است استفاده شود.
ب- نحوه اسارت حیوان باید با معیار های اخلاقی مطابقت داشته باشد. اسارت حیوانات در فصل تولید مثل و در دوران شیردهی مجاز نیست هم چنین باید از استفاده ابزار هایی که باعث جراحت حیوان شوند پرهیز کرد.
ج- از زمان اسارت تا حمل به محل نگه داری دایم یا آزمایشگاه مورد نظر باید حیوان را در شرایط مطلوب و مناسب با گونه قرار داد. قفس ها باید به شکلی باشند که امکان استراحت حیوان فراهم شود. مجاورت حیوانات شکارچی با حیوانات دیگر حتی در قفس های مجزا که باعث ایجاد استرس در حیوانات می شود، مجاز نیست. هم چنین قفس ها باید طوری طراحی شده باشند که امکان مشاهده دایم حیوان توسط فرد مراقب فراهم باشد. و حیوان در حرکات تند و ناگهانی خود توسط قطعات قفس مجروح نشود. هم چنین قفس ها باید به شکلی بسته به گونه حیوان طراحی شده باشند که امکان فرار حیوان کاملاً از بین رفته باشد.
تغذیه مناسب حیوان بسته به زمان رشد و سن حیوان و نیاز های معمول آن باید به نحو مناسب انجام گردد.
میزان آزار و اذیت حیوان به وضعیت سلامت حیوان، مزاج، گونه، سن، جنس، تعداد حیواناتی که با هم همراه هستند، ارتباط اجتماغی آن ها، مدت زمان بی آب و غذا ماندن، طول مدت و روش حمل و نقل، وضعیت و شرایط محیط به خصوص بالارفتن حرارت و میزان مراقبت در طول حمل و نقل بستگی دارد.
د- برای حمل و نقل حیوان باید از قفس های مناسب با شرایط ذکر شده استفاده شود. در مسیر های طولانی باید توقف های لازم و غذا دهی به حیوان بسته به گونه و عادت تغذیه ای انجام گردد. همچنین خودروهای حامل حیوانات باید شرایط برودتی و حرارتی و هم چنین تهویه و استاندارد های امنیتی لازم از نظر احتمال تصادف، آتش سوزی و ... را داشته باشند.
قفس ها باید با تسمه های مخصوص در جای خود محکم شده باشند و در مجموع شرایط و قوانین حمل حیوانات به طور کامل رعایت شود.
با توجه به عکس العمل های فیزیولوژیک حیوانات در طول حمل و نقل از جمله بیماری حرکت، در صورت لزوم و با توجه به گونه حیوان لازم است قبل و بعد از حمل حیوان توسط یک دام پزشک معاینه و حیوان تحت آرام بخشی مناسب حمل گردد.
 
2- روش های نگه داری
الف- سلامت حیوان توسط تحویل گیرنده باید تائید و در صورت نیاز قرنطینه شود. حیوان جدیدالورود نباید تا اطمینان یافتن از سلامت عمومی به محل حیوانات دیگر منتقل گردد. در صورت وجود بیماری باید حیوان تحت درمان قرار گیرد.
ب- حیوانات قبل از ورود به مطالعه پژوهشی باید با افراد و محیط سازگار شوند.
ج- شرایط لازم نگه داری حیوان بر اساس گونه حیوان و نیاز های اختصاصی آن باید قبلاً فراهم شده باشد.
امکانات نگه داری عبارتند از فضای نگه داری و تسهیلات لازم
فضای نگه داری: شامل حیاط، چراگاه، قفس، ساختمان، دریاچه و ... است که بر اساس نوع حیوان و مطالعه در دست انجام باید امکانات لازم را داشته باشد و غذا و آب و حفاظت در برابر حیوانات دیگر و هم چنین نیاز های رفتاری و اجتماعی حیوان در نظر گرفته شوند.
ب- در فضاهای بسته باید کنترل عوامل محیطی مانند سرما، گرما، نور و رطوبت به آسانی ممکن باشد و از ورود موجودات موذی جلوگیری شود. هم چنین تامین مواد غذایی و آب و در صورت نیاز دارو و فعالیت های آزمایشی مؤثر باشد. قفس ها باید به شکلی طراحی شده باشند که آسایش حیوان تامین گردد و قابل ضد عفونی باشد. دیوار ها و کف و سایر بخش های ساختمان نیز باید قابل شستشو و ضد عفونی باشند و مقاومت لازم را برای گونه خاص حیوانی داشته باشند.
تهویه کامل و کافی و هم چنین تخلیه فضولات حیوانات به خوبی انجام گردد به نحوی که بوهای آزار دهنده و گازهای مضر مانند آمونیاک در محل وجود نداشته باشند.
روشنایی و رنگ آمیزی محل نیز باید مناسب باشد و ذخایر غذا و آب نیز به میزان کافی موجود باشد.
از مواد ضد عفونی کننده، خوش بو کننده و حشره کش استاندارد باید استفاده شود به نحوی که برای حیوانات و هم چنین روند پژوهش اثر نامطلوب به جا نگذارد.
صداهای اضافی نیز باعث آزار حیوانات می شود و باید از ایجاد آن پرهیز شود. هم چنین تراکم قفس ها در اتاق و یا تراکم حیوانات در قفس باید بر اساس نحوه زندگی و اندازه حیوان و هم چنین نوع مطالعه متفاوت و مورد تائید مسئول باشد.
نحوه چیدن قفس ها و طراحی اتاق باید یه شکلی باشد که حرکت مراقبین و محققین و مشاهده حیوانات به سادگی امکان پذیر باشد.
 
3- نیرو های اجرایی شاغل
(باید زیر نظر یک دام پزشک متخصص تمامی موارد بهداشتی زیر کنترل شوند و روزانه گزارش کنترل موارد زیر به اطلاع و تایید او برسد.)
الف- این افراد باید آموزش های لازم را در مورد نحوه زندگی، سلامت و بیماری حیوان و نیاز های رفتاری و اجتماعی آن ها دیده باشند. بسته به نوع حیوان و نوع پژوهش تربیت این افراد متفاوتاست ولی با این حال آموزش های عمومی برای این افراد لازم است تا از فعالیت های فیزیولوژیک مانند نیازهای غذا، آب، وضعیت آبستنی و شیر دهی، تهویه، دفع مدفوع و ادرار، تغییرات رفتاری، نحوه زندگی (انفرادی، اجتماعی، شکارچی بودن) و رفتار حیوان مطلع باشد.
ب- کارکنان محل نگه داری حیوانات باید آموزش هایی در ارتباط با بیماری های مشترک انسان و حیوانات مورد مطالعه و روش های جلوگیری از انتقال این بیماری ها را بدانند. هم چنین لازم است که لباس، دستکش، چکمه، ماسک و سایر امکانات حفاظتی لازم را برای حفظ سلامت خود داشته باشند.
برخی وسایل خاص مانند دستکش های مخصوص کار با جوندگان نیز باید فراهم باشد. نوع خطر هر حیوان (چنگ زدن، گاز گرفتن، نیش زدن و ...) باید برای کارکنان کاملاً آموزش داده شود تا در حفاظت خود مورد استفاده قرار دهند.
ج- کارکنان بخش نگه داری حیوانات و آزمایشگاه پژوهش باید آگاهی نسبت به اهمیت موضوع پژوهش و اهمیت و نقش آن ها در حفظ سلامت حیوان و در نتیجه صحت مطالعه داشته باشند.

4-محققین و پژوهش گران
پروژه طراحی شده باید توسط شورای پژوهشی مرکز از نظر رعایت شرایط و مقررات مذکور مورد بررسی قرار گیرد.
این موارد عبارتند از:
- انتخاب صحیح گونه حیوان برای مطالعه خاص
- استفاده از حداقل ممکن حیوان برای مطالعه
- ضرورت استفاده از حیوانات آزمایشگاهی برای مطالعه و عدم امکان جایگزینی آن با نرم افزار های کامپیوتری و استفاده از تجارب دیگران
- آموزش لازم محققین برای شناخت زندگی و شرایط فیزیولوژیک حیوان (تغذیه، سلامت، بیماری، ناراحتی، درد و سایر تغییرات فیزیولوژیک و پاتولوژیک حیوان)
- آموزش اختصاصی در مورد گونه های خاص مورد استفاده
- اطلاعات لازم در مورد تاثیر شرایط محیطی بر نتایج آزمایش
- عدم استفاده از حیوانات بیمار در آزمایش.


مبنا: 
وزارت

بازگشت به فهرست