مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،.. |  آموزش، کاریابی، رایانه، وب،..  |  ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،.. |  پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،.. |  مذهب، هنر، تاریخ،... 
دندان‌پزشکی و هنر

دندان‌پزشکی و هنر

دندانپزشکی وهنر
نویسنده: دکتر مهدی یزدان پناه

چشم‌ها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد

در يكي از نخستين روزهاي پاييز كه براي همة ما روزي باشكو و فراموش نشدني بوده است، اولين درس‌هاي دندان پزشكي را فرا مي‌گيريم، و تا سال‌ها بعد در اين انديشه شناوريم كه اين روز آغاز يك زندگي حرفه‌اي براي همة ما بوده است كه خواهي نخواهي به عنوان يك شغل انتخابي، درگير تمامي واكنش‌هاي خوب و بد آن هستيم و بعدها با يك بينش وسيع‌تر به خوبي در مي‌يابيم كه حرفة دندانپزشكي نه تنها يك شغل علمي، بلكه آميزه‌اي گوناگون از هنرهاست و دندانپزشك در خلال كار مداومش به بينشي هنري دست مي‌يابد كه امكان آن، در بسياري از حرفه‌هاي علمي ديگر نيست؛ بايد به مطالعه نشست و تعاريف هنر را در بستر تحليل و تحقيق نشانيد، تا به نتيجه‌اي مطلوب رسيد.
هنر را به گونه‌هاي متفاوت تعبیـر و تفسير كرده‌اند. اما متفكران در يك اصل مشترك هماهنگي و اتفاق نظر دارند كه «انديشة هنرمند در جستجوي به دست آوردن كمال زيبايي است.»
هگل (Hegel) مي‌گويد: (خداوند در طبيعت و هنر به صورت زيبايي تجلي نموده است و حقيقت و زيبايي يكي است، تنها فرقي كه وجود دارد آنست كه حقيقت تا جايي كه موجود و في نفسه قابل تفكر است، خود تصورست. ولي تصور هنگامي كه در خارج تجلي كند براي انسان نه فقط حقيقي مي‌شود، بلكه زيباتر نيز مي‌گردد؛ بنابراين زيبايي تجلي تصورست.)
خلاقيت و علم زيباشناسي (Esthetique) لازمة كار هنري است و حرفه دندانپزشكي بدون خلاقيت و ارتباط با زيباشناسي معني و مفهومي ندارد. يك جراح فك و صورت، يك ارتدونتيست، و يا متخصص پريو، پرتزيست و دندانپزشك ترميمي با بينش زيباشناسانه و خلاقيت هنري كارش را آغاز و به پايان مي‌رساند. جوهانزايتن رنگ‌شناس برجسته، وقتي رنگ را مي‌خواهد توصيف كند، مي‌گويد: (دنيايي كه ما آن را نظاره مي‌كنيم از دو عنصر مهم تجسمي تشكيل است كه عبارتند از: فرم يا شكل و رنگ كه هر كدام لازم و ملزوم يكديگرند.) و ذهن دندانپزشك پيوسته به تغييرات اين دو لازم و ملزوم، عميقاً توجه دارد و اين خود بينش هنري است. او در حفرة دهان با شناخت تغيير رنگ‌ها همچون يك نقاش بايد تظاهرات فيزيولوژيك و پاتولوژيك مخاط دهان و دندان‌ها را بشناسد تا هنر هماهنگ كردن عناصر دهاني را از حالت پاتولوژيك به برگشت وضعيت اوليّة فيزيولوژيك، با ظرافت دست و ابزاري كه تكنولوژي جديد در اختيارش قرار داده، به كار اندازد. هماهنگونه كه سزان (Cezanne) نقاش نوآور فرانسوي بيان مي‌كند: (هنر نوعي هماهنگي به موازات هماهنگي طبيعت است.)
دندانپزشك در حجم‌شناسي به طور آكادميك با طراحي ذهني و عيني دوبعدي و سه بعدي آشناست. در تراش دندان، براي تهيه حفره و يا آماده كردن دندان براي دندان مصنوعي ثابت (كران و بريچ) و يا ساخت ساير پروتزهاي دنداني از خلاقيت هنري خود بهره مي‌جويد تا بتواند تغيير فضاهاي حجمي مناسب را ايجاد كند. او بايد بينش هنري در يك بستر علمي داشته باشد تا به نتيجه عيني مطلوب خود برسد و اين همان خط مشي هنري است كه شلينگ (Schelling) فيلسوف آلماني معاصر گوته به بيان و توصيف آن مي‌پردازد: (هنر نتيجه آن جهان‌بيني است كه صورت ذهني (Subjective) را به صورت عيني (Objective) تبديل مي‌كند، يعني هنر از اتحاد كار ذهني با كار عيني به وجود مي‌آيد.) و شلينگ نتيجه مي‌گيرد كه: (هنر عالي‌ترين وسيله معرفت است.) ولي آيا اظهارنظر شلينگ در مورد هر صنعتگر يا هر تكنولوژيست ماهر ديگر، مي‌تواند مصداق واقعي داشته باشد؟ مسلماً نه.
چرا كه او فقط طراح و توليدكننده و سازنده‌ايست كه ساخته او در چهارچوب آنچه آموخته و مي‌داند، قرار دارد. او محصول كارش را مي‌تواند در كارخانه و به دست كارگران ورزيده و تكنولوژي پيشرفته به توليد انبوه برساند، او مي‌تواند محصول كار يك نقاش را به كمك صنعت چاپ، به صدها هزار كالا تبديل كند و كار هنري يك مجسمه ساز هنرمند را به مدد قالب‌ها به فراواني عرضه نمايد. ولي همين تكنولوژيست در عمل چنانچه به آن بينش و خلاقيتي برسد كه بتواند متجلي زيبايي به يك هنرمند ارتقا پيدا مي‌كند و دندانپزشك چون با ظرافت دست‌هايش آنچه مي‌سازد منحصر به فرد است و در قالب نمي‌ريزد كه فراوان بسازد و به بازار بفرستد يك تكنولوژيست صنعت‌گر نيست، يك هنرمند است.
جهان‌بيني دندانپزشك عملاً مبتني بر خلاقيت ذهني اوست و آنچه او با دست‌هاي خود ماهرانه از علم به عمل در مي‌آورد در پي آفرينش كمال زيبايي است. برتولت برشت Bertolt Brecht مي‌گويد: (هنرمندان در دوره‌هاي مختلف اشياء را متفاوت مي‌بينند، ديد آنها فقط به شخصيت هر كدام‌شان مربوط نيست بلكه به دانش آنان و زمان‌شان درباره چيزها مربوط است، اين اقتضاي زمانه ماست كه چيزها را در روند تحولشان مي‌بينيم، چون اشيايي كه تغيير مي‌كنند در روند حركت خود از ساير پديده‌ها تأثير مي‌گيرند. اين نحوة نگرش را همانگونه در دانش امروز مي‌بينيم كه در هنر امروز).
ذهن خلاق دندانپزشك با تغييرات تكنولوژي عصر خود در تغيير و تحول است و نگرش او پيوسته در مورد اشياء و موادي كه تكنولوژي پيشرفته در اختيارش مي‌گذارد، متفاوت است.
يك اثر هنري بايد سه اصل مهم را رعايت كند يعني ريتم يا وزن ـ آرموني يا هماهنگي و بالاخره كمپوزيسيون يا تركيب. كه اين سه در تمام هنرها جاري و متداول است و دندانپزشك به خاطر نفس كارش ناچار به رعايت اين سه اصل مهم مي‌باشد و در نتيجه كار او في‌نفسه كاري است هنري ...
همة آنچه را كه امروز ما به عنوان هنر مي‌شناسيم به صورت علمي قابل تفسير و آموزشند و بينش و تفكر هنري بر يك بستر علمي ـ تحقيقي از قوه به فعل درمي‌آيند. دندانپزشك متخصص فك و صورت و يك ارتودنتيست در حالي كه به مسئله كاركرد اهميت مي‌دهد شاخص‌هاي سفالومتريك را از اين نظر در مد نظر دارد كه فرم آناتوميك را بر مبناي زيبايي استوار سازد. ما امروز شاهد چهره‌سازي زيبايي هستيم كه به دست هنرمندان اين دو رشته تخصصي ساخته و پرداخته مي‌شود.
شناخت آناتومي اشياء و موجودات روند كار آموزشي هنرهاي تجسمي و تصويري است. ذهنيت دندانپزشك اين مهم را هميشه به خاطر داشته و دارد و بدون آگاهي آناتوميك هرگز موفقيت نخواهد داشت.
علم و هنر دندانپزشكي بر دو اصل مهم استوار است: تشخيص (Diagnosis) و طرح درمان (Treatment). يكي از راه‌هاي تشخيصي براي دندانپزشك راديوگرافي است، بازخواني و تفسير راديوگرافي است، بازخواني و تفسير راديوگرافي‌هاي فك و دندان خود يك هنر است، زيرا در هنر تصويري ما با كنتراست رنگ‌ها و سايه روشن‌ها سروكار داريم كه از نظر هنرمند بينش خاصي را مي‌طلبد.
تشخيص ضايعات پري آپكال، پريودونيت يا لند مارك‌هاي نرمال راديوگرافيك با شناخت و اهميت دادن به كنتراست تيره و روشني راديولوسنتي و راديو اوپاسيته مقدور است.
وقتي در مورد اكلوژن دندان‌ها و ايده‌آل بودن آن سخن به ميان مي‌آيد؛ اصل، زيبايي و سالم بودن اكلوژن مورد نظر است. در پروتز پارسيل و يا پروتزهاي ديگر استفاده از دستگاه سورويور در شناخت اندركات‌ها و انتخاب كلاسپ‌هاي مناسب، لازم و ضروري است و ضروري‌تر از آن خلاقيت و ذهنيت هنري و زيباشناسانه دندانپزشك است تا با استفاده از اين‌گونه دستگاه‌ها براي بررسي حجم‌هاي موردنظر به نتيجة مطلوب‌تري برسد.
وزن يا ريتم، هماهنگي يا هارموني و تركيب يا كمپوزسيون در چيدن دندان‌ها در پروتز، ما با يك هنر واقعي سروكار داريم.
در كارهاي اندودنتيكس رسيدن به Access مناسب و بررسي و نحوه قرارگيري كانال‌ها، تصور حجم شناسانه را مي‌طلبد. در دندانپزشكي ترميمي در خصوص بهره‌گيري از كامپوزيت‌ها و انتخاب رنگ با وجود نزديكي و شباهت بسياري از رنگ‌هاي دنداني، به يك نگرش كارشناسانه هنري نيازمند هستيم و اين در مورد انتخاب رنگ‌ها براي كار با پرسلن و يا اكريكليك نيز صدق مي‌كند.
به خاطر همين بينش هنري كه در وجود دندانپزشك متبلور است او داراي روحي حساس و آسيب‌پذير مي‌باشد. تعهد پزشكي و سروكار داشتن جان و سلامت انسان‌ها و تعهدات هنرمندانه نسبت به نتيجه و پايان كارش به اين حساسيت و آسيب‌پذيري دامن مي‌زند. در درون او از آغاز تا پايان كار دندانپزشكي بر روي يك بيمار انواع استرس‌ها، تشويق و نگراني و دل‌شوره‌ها موج مي‌زند. موفق‌ترين و شايسته‌ترين دندانپزشكان نمي‌توانند مدعي باشند كه از امواج سهمگين ناشي از كار مصون مانده‌اند و بي‌اعتنا و چشم و گوش بسته از كنارش گذشته‌اند. بسياري از همكاران ما بعد از سال‌ها كار متمادي بر روي بيماران، ديگر موفقيت‌هاي شغلي و علمي برايشان اقناع‌كننده نيست و براي تسكين روحي، دري ديگر مي‌جويند و پنجره‌اي باز مي‌خواهند براي هوايي تازه و اين نيازيست به حق و طبيعي.
بعد از يك كار خسته‌كننده جسمي و روحي دندانپزشكي، لازمست روح و فكر را در يك حال و هوايي ديگر رها كنيم كه جدا از حرفه ما باشد.
در يونان قديم سربازان خسته از جنگ برگشته را به ميدان‌ها و فضاهايي راهنمايي مي‌كردند كه آوازها و موسيقي و حركات موزون نمايشي خاصي اجرا مي‌شد تا روح سركش جنگي و خشونت آنان را به طرف آرامش سوق دهد و ايرانيان باستان نيز با روي آوردن به انواع ورزش‌ها چون اسب دواني و چوگان به يك آرامش نسبي دست مي‌يافتند و نيز با كمك معماري هنرمندانه و با كمك حجاري‌ها، كاشي‌كاري متنوع، نقش برجسته‌ها و رنگ‌آميزي آرامش‌بخش در محل سكونت و يا مكان‌هاي مخصوص نيايش، دگرگوني‌هاي ذهني را براي انسان‌ها پديد مي‌آورند. اين روند هنري را، بعد از اسلام به مساجد با شكوه و زيارتگاه‌ها و قصرها و منازل مسكوني كشانيدند.
خليل‌بن احمد واضع علم عروض (اوزان در شعر) وقتي از بازار رويگران در بصره مي‌گذشت از صداي موزون چكش رويگران، احساس نوعي هماهنگي و وزن كرد و با تامل در اين باره قواعد عروضي را وضع كرد. رويگران به خوبي به اهميت ريتم و كمپوزيسيون در جلوگيري از اختلالات عصبي و روحي (بعلت ايجاد سروصدا) پي برده و رعايت آن را در عمل واجب مي‌شمردند.
دندانپزشك با آگاهي‌هاي هنري كه در وجود او هست، قادرست با تقويت اين شناخت، از جهان هستي، طبيعت زيبا و سيروسلوك در پديده‌هاي هنر از شعر و موسيقي و نقاشي و بهره‌گيري از آثار زيباي نويسندگان و متفكران بزرگ لذت و تمتع بيشتر و فراوان‌تري ببرد و اوقاتي را به دور از جنجال و خستگي كارش دنياي ديگري به روي خود بگشايد.
به هر حال، بايد پرها را گشود، و به آسمان‌هاي ديگر پريد. پل‌هايي به فضاهاي فكري ديگري زد، و به اعماق آگاهي‌ ديگران نقب‌ها گشود و هم آواز سهراب سپهري اين سرود را خواند:
پشت درياها شهريست؛ قايقي بايد ساخت


Tags: هنر، دندانپزشکی
تعداد نمایش ها: 4975
-: 
Yazdanpanah, Mahdi دکتریزدان پناه، مهدی

بازگشت به فهرست


 
مطلب خود را بنویسید*
:) ;) :D 8) :( :| :\ :cry: :evil: :o :oops: :{} :?: :!: :idea:
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر
 

مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،...
آموزش، کاریابی، رایانه، وب،...
ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،...
پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،...
مذهب، هنر، تاریخ،...