مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،.. |  آموزش، کاریابی، رایانه، وب،..  |  ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،.. |  پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،.. |  مذهب، هنر، تاریخ،... 
از سلامت اجتماعی تا جامعه سالم

از سلامت اجتماعی تا جامعه سالم

دکتر محمدرضا واعظ مهدوی
پزشک و استاد فیزیولوژی دانشکده پزشکی شاهد

سلامت اجتماعي را از دو منظر مي توان مورد بررسي قرار داد.
1- رويکرد اجتماع محور با تمرکز بر روي آثار نظام اجتماعي بر رفتار و روحيات انسان ها: در اين رويکرد بيشتر به نقش روابط اجتماعي در شکل دهي شخصيت و رفتارهاي انسان ها توجه مي شود و تلاش مي شود با اصلاح مناسبات اجتماعي  ،آثار اين مناسبات بر رفتارهاي فردي و خانوادگي و کنش هاي شخصيتي افراد بهبود يابد و به تبع آن رفتارهاي انسان ها منطقي ، اجتماعي ،و نوعدوستانه گردد و متعاقبا" برايند اين رابطه متقابل فرد و جامعه به سلامت بگرايد و «سلامت اجتماعي» محقق گردد. سلامت اجتماعي در اين رويکرد به تحقق «جامعه سالم» گرايش مي يابد و البته زندگي فرد در چنين جامعه اي دستاورد سلامتي بيشتري براي افراد را محقق مي سازد. اين رويکرد ، هم حوزه هاي سخت افزاري و ملموس (objective) نظير «محيط زيست» ، «مبلمان شهري» ، «محروميت زدايي» و توسعه زيرساختها را شامل مي شود؛ و هم حوزه هاي نرم افزاري نظير «عدالت اجتماعي»، «حقوق شهروندي» ، «امنيت» ، «سرمايه اجتماعي» را در برمي گيرد. جامعه اي که آلوده کننده هاي زيست محيطي دائما" سلامت اشخاص را به مخاطره مي اندازند، يا امکان رفت وآمد آسان براي سالمندان و يا معلولان وجود ندارد، ويا فقدان مسکن و مدرسه و بهداشت و درمان مناسب ،   بهره مندي از مواهب اجتماعي را براي گروه هاي وسعي از اقشار اجتماعي ناممکن مي سازد، جامعه اي « ناسالم» است. همچنين جامعه بي عدالت و داراي تفاوت ها و شکاف هاي طبقاتي چشمگير، جامعه اي که کرامت انسان ها درآن پايمال مي شود و تحقير و خردکردن شخصيت افراد درآن رايج است، جامعه ناامن و بي قانون ، جامعه اي که درآن اعتماد وجود ندارد و افراد به آينده خود اطمينان ندارند و شايسته سالاري و امکان پذير بودن پيشرفت بر اساس صلاحيت هاي اجتماعي را باور ندارند، جامعه اي « بيمار » است. سلامت اجتماعي در اين رويکرد ، مجموعه اقداماتي را شامل مي شود تا چنين جوامع نامتعادل و بيمارگونه را به تعادل باز گرداند و « سالم » گرداند.
تورم ، از آنجا که منجر به کاهش قدرت خريد اقشار حقوق بگير ؛ کارگران ، کارمندان، معلمان ، پيشه وران چزء و بازنشستگان ميشود، يکي از مهمترين عوامل رشد بيعدالتي و تعميق نابرابري هاي اجتماعي تلقي مي شود. اقتصاد دانان تورم را ماليات فقرا به ثروتمندان تعريف کرده اند و آن را جزء مهمترين عوامل گسترش فقر و بي عدالتي و شکاف طبقاتي دانسته اند. در رويکرد اجتماع محور سلامت اجتماعي ، تورم يکي از مهمترين عوامل آسيب رسان سلامت جامعي تلقي مي شود. تورم اميد و اطمينان به آينده را سلب مي کند؛ فقرا را در تله فقر درگير مي کند و ثمرات دسترنج کارگران که همان حقوق و دستمزد آنان است را روز به روز بي ارزش تر مي کند، رشد دائمي قيمت ها عدم کفاف درآمدها را به دنبال مي آورد و اضطرار، بخشي از فقرا را به جرائم اجتماعي سوق مي دهد و کودکاني که بجاي تحصيل ناگزير از مشارکت در کسب درآمد خانواده مي شوند و پديده هايي چون کودکان کار وکودکان خياباني و متکديان از کنار آن زاييده مي شود و فحشاء فاجعه محتمل اضطرار مي شود و چون دشتمزد کار شرافتمندانه کفاف هزينه هاي افزايش يابنده را نمي دهد، رشوه و زورگيري و دزدي مسلحانه رايج مي شود ؛ و استرس اجتماعي ناشي از بي ثباتي و تغييرات روزانه قيمت ها ،جامعه را آسيب ديده و آسيب پذير مي کند و «سلامت» جامعه را سلب مي کند. پديده اي که اينک متعاقب شوک قيمتي ناشي از قانون هدفمندي يارانه ها شاهد آن هستيم ، طليعه هاي نا مبارک سياستي تورم زا است که سلامت اجتماعي را مستقيم و غير مستقيم در معرض خطر قرار داده است. افزايش هزينه بيمارستان ها و مراکز درماني توسط مسئولين مربوطه 50-30درصد برآورد شده است، قيمت دارو و تجهيزات پزشکي به دليل افزايش قيمت نهاده هاي انرژي بالا رفته است و گزارش هاي موجود کاهش مصرف لبنيات و گوشت را سبد غذايي خانوارهاي شهري و روستايي نشان مي دهند.افزايش سهم هزينه هاي بهداشتي و درماني در سبد هزينه خانوار، افزايش سهم پرداخت از جيب (OOP) و افزايش نابرابري در مشارکت مالي خانوار ها( FFCI ) و افزايش خانوارهاي دچار هزينه هاي کمرشکن (Catastrophic  ) سلامت ، که همه توسط گزارش هاي رسمي و نمايندگان مجلس و مسئولين مختلف مورد اذعان قرار گرفته است ، گوياي اين آسيب پذيري « سلامت جامعه» از سياست هاي تورم زا مي باشد.
شواهد علمي نشان مي دهد که آسيب هاي وارد شده به سلامت انسان ها در رويکرد اجتماع محور منحصر به عواقب بيروني آنها (Externalities) نبوده ، بلکه عدم تعادل هاي اجتماعي، بي عدالتي ها ، پايمال شدن خقوق شهروندي و اقتصاد تورمي، منجر به ايجاد سطح پايداري از استرس با منشآ اجتماعي در افراد مي شود. اين نوع استرس ، بر خلاف استرس هاي بيولوژيک، گذرا و موقتي نيستند و لذا مکانيسم هاي بيولوژيک مقابله با استرس حاد در مقابل آن کارآيي ندارند.در استرس اجتماعي (Social Stress) عامل استرس زا استمرار مي يابد و به همين دليل پديده «استرس مزمن :Chronic Stress) رخ مي دهد. در اين حالت گلوکو کورتيکوئيد هاي مهار کننده استرس در سطح پايداري ترشح مي شوند و افزايش طولاني مدت سطح آنها، عوارضي نظير مصرفي طولاني مدت گلوکو کورتيکوئيد ها را در بدن ايجاد مي کند. اين افراد در معرض افزايش دائمي ميزان قند خون هستند و در طولاني مدت گرفتار ديابت مي شوند. علاوه بر اين سيستم ايمني آنان تحت اثر استروئيد هاي يادشده مهار مي شود و بدين لحاظ مستعد ابتلاء به انواع بيماري هاي عفوني ويروسي و ميکروبي خواهند بود. از آنجا نقش سيستم ايمني در کنترل و مهار موتاسيون هاي نابجاي سلولي بخوبي نشان داده شده است،  و اختلال  ايمونومدولاتور هاي  اينترلوکين 1 Aو 1B , و TNF? و اينتر لوکين 6   همراه با سرطان هاي کبد ناشي از ابتلا به هپاتيت C و B و نيز سرطان هاي معده ناشي از ابتلا به هليکوباکتر مشاهده شده است، استرس هاي اجتماعي از طريق ايجاد اختلال در سيستم ايمني ، مي توانند به عنوان يکي از فاکتورهاي مستعد کننده براي ابتلاء به انواع سرطان ها محسوب گردند. براين اساس سلامت اجتماعي ، ارتباطات متقابلي با سلامت فردي برقرار مي سازد و توجه به آن جزء لاينفکي از برنامه ريزي هاي نظام سلامت را تشکيل مي دهد.
2- رويکرد جامعه پذيري با تمرکز بر مهارت هاي فرد براي تعامل سالم با جامعه : در اين رويکرد ، سلامت فردي داراي ابعاد جسمي ، رواني و اجتماعي تلقي مي شود و «سلامت اجتماعي افراد» مورد توجه قرار مي گيرد. در اين رويکرد همان طور که اختلالات ارگانيک فرد باعث بيماري جسمي مي شود و آسيب هاي رواني يا اختلالات نوروترانسميتري افراد باعث فقدان سلامت روان مي گردد ، فقدان مهارت درتعاملات موفق اجتماعي افراد نشانه عدم سلامت اجتماعي آنان تلقي مي شود. بر اين اساس افرادي که قدرت انعطاف پذيري در زندگي خود ندارند، زود خشمگين مي شوند، در برابر ناملايمات کم طاقت هستند، پشتکار و اراده غلبه بر مشکلات را ندارند، سخن چين و دو بهم زن هستند، اهل غيبت و تهمت و دروغ هستند، کينه توز و بي گذشت هستند، خشونت طلب و بي انصافند و يا از فضيلت هاي اخلاقي بي بهره اند يا بلحاظ اجتماعي منزوي و پرخاشگر و نا منعطف هستند، به نسبت گرفتاري شان به اين صفات و ويژگي ها، از نظر اجتماعي «نا سالم» مي باشند. در اين رويکرد، برنامه ريزان سلامت، هم زمان با برنامه ريزي براي سلامت جسم و روان، بايد براي تحقق سلامت اجتماعي افرادنيز برنامه ريزي نمايند وبدين منظور بايد روي توانمد سازي اجتماعي و ارتقاء مهارت هاي ارتباطي افراد سرمايه گزاري کنند و آموزش هاي اجتماعي را به اين جهت هدفگزاري نمايند.
بخشي از حيطه هاي واقع در اين رويکرد ، بطور کامل يا نسبي در انحصار حوزه سلامت قرار دارد. مهارت هايي نظير «غلبه بر خشم» و «تاب آوري» از اين گروه اند. بخش ديگري از حيطه هاي مرتبط با اين رويکرد، نظير راستگويي ، غيبت نکردن ، پرهيز از تهمت، عفر و گذشت، کمک به ديگران و ايثار ، به حوزه فرهنگ عمومي مرتبط مي شود و برنامه ريزي هاي آن بايد مشترک با اهل فرهنگ و علما و روحانيون صورت پذيرد و يک همکاري بين بخشي گسترده و عميقي را طلب مي کند.
در سال هاي اخير، در برنامه ريزي سلامت اجتماعي با رويکرد « تعامل سالم با جامعه» ، نگرش روانشناسي مثبت گرا (Positive Psychology) محوريت ويژه اي يافته است. اين نگرش ، که ديدگاهي پُست مدرن به علم روانشناسي تلقي شده است،وبطور روز افزوني درحال گسترش و کاربردي شدن است، مي کوشد تا بجاي تمرکز بر بيماري ها و اختلالات رواني به شخصيت هاي سالم و با نشاط وبرخوردار از لذت و شادماني پايدار بپردازد. در اين رويکردمثبت انديش ؛ اميد، توجه به زيبايي ها ، قدرداني و شکر گزاري و..همه ابزارهايي براي دستيابي به شادماني دروني و خوشنودي پايدار تلقي شده اند . مثبت انديشي  روابط اجتماعي فرد را متحول مي سازد و عشق به همنوع و رعايت حقوق ديگران را در وي متجلي مي سازد. خوش بيني، يکي از مهمترين قابليت هاي مهارتي است که موجب سلامتي بيشتر انسان مي شود. يکي از اساتيذ ذانشگاه هاروارد به نام جورج وايلانت، قابليت هايي را مطالعه کرده است که آنها را « دفاع بالغ : mature defenses» ناميده است. اينها شامل فداکاري، آينده نگري ، شوخ طبعي ، و توانايي به تعويق انداختن ارضاي غرائز و اميال بوده است. اين خصايص دربرخي افراد بيشتر و در برخي کمتر به وجود مي آيد. وي  مشاهده کرد افرادي که داراي قابليت هاي دفاع بالغ بوده اند، در زندگي خود از درآمد بهتر،سلامت جسمي بيشتر و شادي افزون تري برخوردار بوده اند. در دانشگاه ديگري ، دانشجويان اين سئوال را مطرح کردند کهآيا شادي از طريق مهرباني کردن بهتر از خوش گذراندن حاصل مي شود؟ پس از بحث طولاني دانشجويان به همراه استادشان به اين نتيجه رسيدند که براي هفته بعد هرکدام تکليفي برعهده بگيرند. تکليف عبارت بود از انجام يک فعاليت لذت بخش و يک فعاليت نوع دوستانه و تدوين و نوشتن نتايج حاصل از اين تجربه.
نتايج حاصل شده بسيار جالب بود.پيآمد نهايي فعاليت هاي لذت بخش دانشجويان ( مانند رفتن به سينما ، تماشاي فيلم، خوردن بستني ؛گردش رفتن با دوستان) در مقايسه با اقدامات مهرپرورانه رنگ مي باخت. زماني کهکارهاي نوع دوستانه، به صورت خودانگيخته و مبتني بر قابليت هاي شخصي انجام شده بود،تمام روز در حال و هواي بهتري سپري شده بود. يکي از دانشجويان از تماس تلفني پسرعمويش براي دريافت کمک در درس رياضي صحبت کرد. او گفت « پس از کمک کردن به او با شگفتي متوجه شدم که در بقيه روز بهترمي توانم به ديگران گوش کنم شاد و سرحال بودم و بيش از روز هاي ديگر محبت ديگران را به خودم احساس مي کردم:». نتيجه تمرين دانشجويان اين بود که برخلاف لذت هاي معمول، مهرباني با ديگران باعث خوشنودي پايدار و رضايتمندي مستمرتري مي شود.
رويکرد نوين روانشناسي مثبت گرا ، حسب خصلت پُست مدرن خود، بسيار به رويکرد «دين»ي نزديک شده است.
 مثبت انديشي، نگرش محوري در انديشه ديني است. خوش بيني، حق دانستن هستي ؛ باطل را رفتني(و مانند کف روي آب) دانستن ؛ هدفمند تلقي کردن هستي ؛حاکميت عدالت (الهي) درجهان ، و موقتي بودن سختي ها ؛ ترويج نيکوکاري و رسيدگي به هم نوعان ؛ ايثار و از خودگذشتگي ؛ دوست داشتن ديگران ؛ تکريم فضيلت ها و ترويج کرامت ها و نهايتا" اميدوار بودن به آينده و مطمئن از پيروزي نهايي حق و برقراري عدل،... همه و همه آموزه هاي ديني هستند که مثبت انديشي و خوش بيني و اميد و نشاط را ترويج مي کنند. آموزه هاي پيامبران الهي و امامان جانشين آنها ؛به تربيت انسان دين مدار همت مي گمارد. انسان دين مدار ، خوش بين، با نشاط، اميدوار به آينده ،مطمئن از پيروزي نهايي حق بر باطل  و برقراري نهايي عدالت است؛ چنين انساني از سلامت اجتماعي با  رويکرد «تعامل سالم با جامعه» برخوردار است.


Tags: سلامت اجتماعی, عدالت اجتماعی
تعداد نمایش ها: 5308
منبع: 
www.vaezmahdavi.com

بازگشت به فهرست


 
مطلب خود را بنویسید*
:) ;) :D 8) :( :| :\ :cry: :evil: :o :oops: :{} :?: :!: :idea:
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر
 

مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،...
آموزش، کاریابی، رایانه، وب،...
ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،...
پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،...
مذهب، هنر، تاریخ،...