مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،.. |  آموزش، کاریابی، رایانه، وب،..  |  ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،.. |  پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،.. |  مذهب، هنر، تاریخ،... 
مروری بر بهداشت حرفه ای در دندان پزشکی

مروری بر بهداشت حرفه ای در دندان پزشکی

دکتر علی شکفته راد
دندان پزشک متخصص

از جمله آموزش های مهم و ضروری چه به صورت اولیه و چه بازآموزی و مداوم، برای دست اندرکاران حرفه دندان پزشکی، بهداشت حرفه ای است. متأسفانه در حوزه دندان پزشکی، این موضوع مهم مورد عنایت کافی قرار ندارد. دندان پزشکان و همکاران ایشان، چه در دوره آموزش دانشگاهی و چه در محیط های کاری خود، همواره در معرض خطرات گوناگون ناشی از کار تخصصی خویش هستند که در رشته «بهداشت حرفه ای»، این گونه مشکلات شغلی مورد بحث و پژوهش متخصصین مربوطه قرار می گیرد. جدای از نیاز مبرمی که به استفاده از متخصصین این حوزه وجود دارد، درمانگران دندان پزشکی خود باید با درک اهمیت موضوع، دانستن نیازهای بهداشتی خود را یک ضرورت دانسته و ضمن مطالعه مستمر و توجه به این مهم، دست نیاز به سوی متخصصینِ بروز و درد آشنای بهداشت حرفه ای دراز کنند. این مطلب، به طور خلاصه مروری بر موضوع بهداشت حرفه ای در محیط های دندان پزشکی دارد، تا با ارائه آن، همکاران برای توجه بیشتر به این بحث ترغیب شوند.

در دندان پزشکی، «سلامت درمانگر» برای "موفقیت حرفه ای" و همچنین حفظ و ارتقای "سلامت بیماران" یک ضرورت است. موقعیت اجتماعی یک دندان پزشک، ناشی از حرفه ی ویژه و منحصر به فرد او و ویژگی های شخصیتی دکتر است. مشکلات کاری، می تواند موجب بروز عوارض نامطلوب در سلامت جسم و روان دندان پزشک شده یا موجب افزایش مشکلات موجود ایشان شود و از این طریق لطمه جدی به کسب و کار و زندگی ایشان وارد نماید. دندان پزشکی، حرفه ای دشوار و بسیار مورد نیاز و تقاضای جامعه است. گاه برای کاهش مشکلات بیمار، شکیبایی و جانفشانی بسیار بیش از توان معمولِ یک دکتر صرف می شود؛ که در این صورت، احتمال بروز اختلالات جسمی و روحی درمانگر وجود دارد. تعریف سلامت یا تندرستی از نظر سازمان بهداشت جهانی، « برخورداری از آسایش کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط نبود بیماری و نقص عضو»1 است.
سلامت به اقلیم، آسودگیست. حکیم نظامی - پنج گنج

مخاطرات شغلی در هر حرفه، خطراتی است که از طریق اشتغال برای شخص ایجاد می شود و سلامت او را تهدید می کند. از جمله مخاطرات حرفه ای می توان از روش کار شخص، مواد مورد استفاده، روند های کاری و شرایط ویژه ی محیط کار نام برد که می تواند خود موجب بروز مشکلات شده و یا زمینه را برای ایجاد یا گسترش مشکلات مستعد نماید. این مفهوم از قرن هیجدهم میلادی، توسط «برنادینو رامازینی» ، که به عنوان پدر «طب شغلی» شناخته می شود، مطرح گردید. حرفه ای های دندان پزشکی مخاطرات شغلی ویژه ای دارند. اینان نسبت به سایر دست اندرکاران حوزه بهداشت و درمان، در تماس نزدیک تری با بیماران بوده، همچنین انواعی از ابزارهای تیز و یا پرسرعت را مورد استفاده قرار می دهند. هرچند برخی صاحب نظران، رشته دندان پزشکی را دارای "ریسک شغلی کم" در بین مشاغل مختلف معرفی می کنند، اما خطرات خاصی این گروه را نشانه رفته است. مواجهه ی دایمی با عوامل خطرزا، در بسیاری از شاغلان باسابقه دندان پزشکی، به صورت انواع ضعف، کاهش کارایی و بیماری های حرفه ای نمود پیدا می کند. از جمله بیماری ها و خطرات سلامت در حرفه ای های دندان پزشکی، می توان به «شرایط پر استرس»، «واکنش های آلرژیک به برخی مواد و ابزارها»، «قرار گرفتن در معرض تشعشع»، «آلودگی صوتی محیط»، «مشکلات ارگونومی»، «تماس با خون و ترشحات آلوده2»، «استنشاق ذرات آلوده در فضا3»، «تماس با اشیای تیز»، «فشارهای مالی» و همچنین «تهدیدات حقوقی و قانونی»... اشاره کرد. از جمله منابع استرس زا در محیط کار دندان پزشکی نیز، می توان به مدیریت روند بیحسی یا بیهوشی بیماران، غلبه بر درد یا ترس، وضعیت های اورژانس پیش بینی نشده که حیات بیمار را تهدید کند و اقدامات درمانی که نتایج روشنی نداشته باشد اشاره نمود. طرح درمان های ناشی از عدم تبحر و تسلط درمانگر، می تواند به شکست درمان منجر شده، هم بیمار و هم دکتر را دچار مشکل کند. برخی دندان پزشکان، همواره دچار سطح بالایی از استرس هستند و در نتیجه افکار، احساسات و یا ترس های نامطلوبی را تجربه می کنند. چنین حس و حالی می تواند با ایجاد تنش، به ایجاد و افزایش عکس العمل های لحظه ای، بالارفتن فشارخون، خستگی، بی خوابی، حساسیت شدید روحی و افسردگی بیانجامد. بسیاری از دندان پزشکانی که چندین سال سابقه کار دارند، از مشکلاتی شکایت می کنند که تاثیرات ناشی از حرفه در آن ها نمایان است. از جمله این شکایات می توان موارد زیر را ذکر کرد: بیماری های پوستی، مشکلات چشمی، مشکلات تنفسی، مشکلات سیستمیک، جراحت ناشی از ابزار تیز، دردهای پشت، تشویش و اضطراب، درد مچ دست، حساسیت پوستی به لاتکس، درد عضلانی، درد ناحیه گردن و کمر، سردرد، اختلالات شنوایی، عدم تشخیص صحبت در محیط پرصدا و علایم اختلال اسکلتی عضلانی ... 

در اثر سروصدای ناشی از تجهیزات دندانی نیز که از دستگاه های لابراتواری، هندپیس های دندانی، اسکیلرهای اولتراسونیک، آمالگاماتور، ساکشن های سرعت بالا و سایر اقلام مولد صداهای زائد ایجاد می شود، عوارض دیگری را ایجاد می کند. این خطر با تجهیزات قدیمی یا خراب تشدید می شود. وزوز گوش یک علامت اولیه در کاهش شنوایی است و ممکن است به دنبال کاربرد کاویترون، در برخی درمانگران بروز کند. ویزینگ یا بیحسی گوش بعد از کاربرد طولانی اسکیلرهای اولتراسونیک، علامت یک زمینه مساعد برای مشکلات شنوایی بعدی است.

از جمله خطراتی که در گذشته وجود نداشت یا نادر بود و امروزه دندان پزشکان را تهدید می کند، مشکلات حقوقی و همچنین تمایل به خودکشی در دندان پزشکان است. نظارت سخت بر درمان که از سوی مراجع دولتی انجام می گیرد، استانداردهای کار که باید رعایت شوند، آگاهی بیماران به حقوق خود، نامتعادل بودن برخی از بیماران و یا کارکنان و عوامل مختلف اجتماعی و محیط کار، می توانند موجب درگیر کردن دکتر و درمانگران در روندهای قضایی و حقوقی شوند که خود موجب سلب آرامش و ایجاد استرس در دندان پزشک شوند.

اشعه ایکس، نور آبی، اشعه ماورای بنفش و لیزر نیز از دیگر عوامل استرس زا و خطرآفرین در محیط کار دندان پزشکی محسوب می شوند. حتی سروکار داشتن با نور معمولی، اما تند دستگاه های لایت کیور نیز می تواند علاوه بر تاثیر نامطلوب بر بینایی، به سردرد و عوارض جسمی دیگر منجر شوند. تاثیرات سایر اشعه ها نیز که برای تصویربرداری (ایکس)، استریل(یووی) و یا درمان بیماران(لیزر) به کار می رود نیز نیاز به بحث ندارد. هرچند آمار ابتلا به سرطان در دهه های اخیر در دندان پزشکان بسیار کاهش داشته، اما امروزه اشعه ثانویه پراکنده از استخوان های سر بیماران، بزرگ ترین منبع اشعه دریافتی دندان پزشکان و دست اندرکاران مطب دندان پزشکی محسوب می شود.

آکریل و کامپوندهای آن می توانند موجب التهاب جلدی ناشی از تماس، سوزش پوست، چشم و غشاها، درماتیت آلرژیک، آسم، مورمور انگشتان، سردرد، دردهای شدید، تهوع، بی اشتهایی، خستگی، اختلالات خواب، زود رنجی، فراموشی، تغییر در پارامترهای خون و مشکلات تنفسی شوند.
به دلیل محدودیت فضای کار دندان پزشکی و دید اندکی که دندان پزشک در حین کار دارد، حوادث شغلی ناشی از جراحت با ابزارهای تیز و سرسوزن فراوان هستند4.
گاز نیتروز اکساید در کشورهایی که استفاده از آن برای بیهوشی معمول است، کاهش قدرت باروری، سقط جنین ناخواسته و عصبی، بیماری های کلیوی و کبدی، کاهش کارایی مغزی، نقص بینایی و کاهش توان انجام کارهای حساس، از عوارض مربوط به کار با این گاز،  شناخته شده است.
هزینه های بالاسری دندان پزشکی برای تامین لوازم جانبی، اجاره، تجهیزات، تدارکات، کارکنان، حقوق و دستمزد و بیمه، که چه بیمار بیاید و چه نیاید بایستی پرداخت شود، به علاوه بدهی های سنگین ناشی از تحصیل دندان پزشکی و اخذ مجوز مطب، یک تنش مداوم در فکر دندان پزشک ایجاد می کند. بسیاری از موارد خودکشی به دلایل بالا رخ داده است.  نگرانی های دندان پزشک به دلیل عدم امکان تامین هزینه ها، می تواند به خانواده او نیز سرایت کند.

به طور خلاصه، می توان خطرات بالقوه ای که حرفه ای های دندان پزشکی با آن ها مواجه هستند را به صورت زیر دسته بندی کرد:
1-    استرس و فرسودگی حرفه ای
2-    آلرژی و آسم ناشی از مواد مختلف (لاتکس، آکریل)
3-    انتقال عفونت و بیماری (ترشحات دهان، ذرات آلوده منتشره در فضا)
4-    خطر عوامل فیزیکی (صدای مزاحم، اشعه، نوروپاتی ناشی از لرزش)
5-    ارگونومی (اختلالات عصبی استخوانی و بیماری سیستم اعصاب مرکزی)
6-    حوادث ایجاد کننده جراحات و زخم باز جلدی
7-    مواد دندانی (جیوه، محلول های ظهور و ثبوت)
8-    خطرات ناشی از گاز نیتروز اکساید
9-    مشکلات روحی و روانی (هزینه های سرباری، بی حرمتی در محیط کار، مشکلات حقوقی و قانونی)
 
اطلاع رسانی، آموزش و بازآموزی در زمینه این خطرات حرفه ای، موجب آگاهی دندان پزشکان از جدیدترین و آخرین روش های ایمن سازی شده و در نتیجه، محیط امن تری برای فعالیت حرفه ای، توسط خود ایشان فراهم می شود. همچنین تشخیص زودرس و درمان اختلالات ناشی از کار، دارای اهمیت ویژه است که مورد توجه جدی تری قرار می گیرد. هر تکنولوژی، جدای از منافعی که دارد، برخی اثرات منفی نیز بر گروهی از اعضای جامعه وارد می کند. سلامت اجتماعی زمانی به دست می آید که توازنی در جهت حداکثر سود با حداقل آسیب ایجاد شود. دندان پزشکان و همکاران ایشان، برای پرهیز از ابتلا به مشکلات جدی ناشی از حرفه، بایستی نکات زیر را مورد توجه قرار دهند:

1-     به طور مداوم ساعات کار خود را کنترل کنند،
2-    آرامش و وقار را در محیط کاری رعایت کنند،
3-    از مبلمان مناسب استفاده نمایند،
4-    نحوه استقرار خود را به ویژه حین کار، بر اساس ارگونومی استاندارد تنظیم کنند،
5-    از روش های محافظتی مناسب بهره مند باشند،
6-    استریل لوازم و محیط را در حد بالا نگه دارند،
7-    کارکنان را به طور کامل با علایم واکنش های آلرژیک و شیوه رفتار مطلوب در قبال حوادث آموزش دهند،
8-    از خطرات شغلی خود آگاه باشند و
9-    سلامت روان خویش را به طور مداوم تحت نظارت و مراقبت قرار دهند.

برای شناسایی و درک دقیق تر آثار نامطلوب عدم رعایت بهداشت حرفه ای، روش ها و شاخص های متفاوتی از سوی کارشناسان این رشته مورد استفاده واقع می شود. از مهم ترین شاخص های ارزیابی کمی و کیفی بهداشت حرفه ای می توان به  کالی و دالی5 اشاره نمود. توضیح و تشریح دقیق این دو شاخص از حوصله این بحث خارج است و به اختصار در پاورقی به آن پرداخت شده است ولی خوب است که همکاران در این زمینه نیز اطلاعات کافی به دست آوردند.




    1 WHO definition of Health: Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity.

    2 Cytomegalovirus, hepatitis B virus, hepatitis C virus, herpes simplex virus types 1 and 2, HIV, mycobacterium tuberculosis and other viruses and bacteria, especially those that infect the upper respiratory trac

    3 Aerosols of saliva, gingival fluid, natural organic dust particles (dental caries tissue) mixed with air and water, and  breaking free from dental instruments and devices.

    4 Percutaneous Exposure Incidents [PEI]

    5 *Quality Adjusted Life Year  (QALY)  | Disability Adjusted Life Year (DALY)
کالی = سال های ﻋﻤﺮ تعدیل ﺷﺪه ﺑﺮ ﺣﺴﺐ کیفیت ، اندازه گیری ارزش هزینه های مداخلات درمانی
کالی یک تخمین از تعداد سال هایی است که در صورت انجام مداخله می تواند به عمر شخص اضافه شود. همچنین هزینه مداخلات پزشکی را در نظر می گیرد. فاکتورهای موثر در کالی عبارتند از "درجه درد"، "مرگ و میر" و "وضعیت عمومی". شاخص 1.0 در کالی نشانه سلامت مطلوب و 0.0 نشانه مرگ است. کالی به اندازه گیری کیفیت موثر در کسب سلامت می پردازد.

دالی = سال های ﻋﻤﺮ تعدیل ﺷﺪه ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ناتوانی، تعداد روزهای از دست رفته کار ناشی از ناخوشی یا بیماری یا مرگ زودرس
دالی بیست سال پس از کالی ارائه شد و در واقع نسخه ی تغییر یافته ی کالی است که مرگ و میر  و تحرک را اندازه می گیرد. دالی اساسن به میزان فقدان سلامت می پردازد. دالی با سال های از دست رفته در اثر کیفیت نامطلوب زندگی به دلیل "مرض"، "ناتوانی"، هرگونه "عدم سلامت" یا "مرگ زودرس" سروکار دارد. در دالی "ناتوانی"، "تنزل" و "سن" مطرح است. دالی دو عدد «سال های عمر که از دست رفته» و «سال هایی که با ناتوانی زیسته» را نشان می دهد. در شاخص دالی، مرگ 1 و سلامت مطلوب 0 است.

* Bernadino Ramazzini


Tags: بهداشت حرفه ای, کارکنان دندان پزشکی, مطب دندان پزشکی, کار دندان پزشکی, بیماری های عفونی, دردهای عضلانی, مخاطرات شغلی
تعداد نمایش ها: 32070
کاربر مرتبط: 
دکتر علی راد | Rad
مطالب مرتبط: 
ایمنی و بهداشت حرفه ای دندان پزشکی
چرایی آموزش بهداشت حرفه ای به دندان پزشکان
تاریخچه بهداشت حرفه ای
دانشگاه‌ها در حال تربیت و آموزش دستیاران «طب کار» هستند

بازگشت به فهرست


 
مطلب خود را بنویسید*
:) ;) :D 8) :( :| :\ :cry: :evil: :o :oops: :{} :?: :!: :idea:
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر
 

مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،...
آموزش، کاریابی، رایانه، وب،...
ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،...
پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،...
مذهب، هنر، تاریخ،...