تولید نمایی دارو؛ نتيجه‌اش خروج ارز کشور است ۷ بهمن ۱۳۹۴

تولید نمایی دارو؛ نتيجه‌اش خروج ارز کشور است

رئيس انجمن توليدكنندگان و صادركنندگان محصولات بيوتكنولوژي پزشكي گفت: امروزه در بسياري از کشورها، بيوتکنولوژي جزئي از اولويت هاي مهم توسعه در نظر گرفته شده است. خوشبختانه اين صنعت در دهه هاي اخير در ايران نيز از رشدي پذيرفتني برخوردار بوده تا جايي که از ١٦٠ قلم داروي بيوتکنولوژي که هم اکنون در دنيا در حال توليد است، ١٩ دارو در ايران توليد مي شود که اين موضوع موجب شد ايران در بين کشورهاي آسيايي و شمال آفريقا، مقام سوم را بعد از ژاپن و کره جنوبي به دست آورد. باوجوداين پيشرفت و توسعه، متاسفانه از آنجا که در دولت گذشته، سازمان غذا و دارو جولانگاه شرکت هاي توليدنما قرار گرفته بود؛ روندي که به دليل داشتن مجوز از دوره قبل متاسفانه هنوز هم ادامه دارد، ايران به حياط خلوت داروهاي آرژانتيني تبديل شده است. بررسي جايگاه رشته بيوتکنولوژي در ايران و جهان و چشم انداز و چالش هاي اين رشته، موضوع گفت وگوي ما با دکتر «فريدون مهبودي»، رئيس انجمن توليدکنندگان و صادرکنندگان محصولات بيوتکنولوژي پزشکي ايران است که در ادامه مي خوانيم.

ایردن، پایگاه دندان‌پزشکی

در ابتدا بفرماييد جايگاه کنوني رشته بيوتکنولوژي در سطح جهان چيست و چرا اين رشته تا اين اندازه اهميت يافته است؟
امروزه در بسياري از کشورهاي پيشرفته دنيا، بيوتکنولوژي جزئي از اولويت هاي مهم توسعه در نظر گرفته شده است و دولت ها درجهت تضمين دسترسي به دانش و مهارت ها براي رسيدن به انقلاب جهاني در بيوتکنولوژي، راهکارهاي ويژه اي را در نظر گرفته اند. برنامه ريزي استراتژيک براي توسعه اين فناوري در قرن بيست ويکم به عنوان فناوري اي که موجب دگرگوني اساسي در جامعه مي شود در بسياري از کشورهاي پيشرفته و درحال رشد يا انجام پذيرفته است يا درحال اتمام است. نکات درخور توجه در تمامي اين برنامه ريزي ها درنظرگرفتن مزاياي اين فناوري در پيشبرد سلامت جامعه، امنيت غذايي، حفظ محيط زيست، ايجاد محصولات نوين، جذب سرمايه گذاري هاي بين المللي، ايجاد فرصت هاي شغلي پرارزش و نيز بنيان سازي مستحکم در رشد اقتصادي مستمر است. براي مثال در حالي شيب روند رشد بازار داروهاي سنتي حدود شش تا هفت درصد در سال است که روند رشد محصولات بيوتکنولوژي سالانه شيب ١٥درصدي دارد.

اين صنعت از چه زماني در ايران پا گرفت؟
رابطه دايناميک صنعت با دانشگاه در دهه ٧٠ خورشيدي و حضور استادان عالي رتبه دانشگاهي در اين حوزه موجب پيدايش صنعت بيوتکنولوژي در ايران به عنوان يک صنعت منحصربه فرد شد که با وجود جوان بودن، رشد خوبي داشته است. در اين حوزه برخلاف داروسازي سنتي که ماده اوليه وارد مي شود، توليد از ابتدا تا انتها در داخل کشور انجام مي شود و به همين دليل از ارزش افزوده بسيار بالايي برخوردار است.

اساسا داروسازي سنتي و بيوتکنولوژي چه تفاوتي هايي با هم دارند و تفاوت ارزش افزوده در اين دو صنعت از کجا ناشي مي شود؟
ارزش واقعي محصولات بيوتکنولوژيک به ماده اوليه آن محصولات مربوط است. اين موضوع مانع از آن مي شود که خطر ايجاد بحران هايي مانند کمبود دارويي ناشي از تحريم مانند موردي که در سال ١٣٩١ در کشور شاهد آن بوديم، اين صنعت را تهديد کند. به عنوان مثال قيمت يک داروي شيميايي مانند «سفترياکسون» که از فرآيند پر کني و بسته بندي مشابه با يک داروي بيولوژيک برخوردار است، براي مصرف کننده ٢٥هزار ريال است. دراين ميان، ماده اوليه ٢٠ درصد ارزش کل فرآورده را و ارزش افزوده در فرمولاسيون شامل پرکردن و سربار کارخانه، حدود ٨٠ درصد قيمت کل کالارا به خود اختصاص مي دهد که درصورت واردکردن ماده اوليه ٢٠ درصد ارزش داروهاي شيميايي از کشور خارج مي شود. ماده اوليه فرآورده بيولوژيک با تخصيص ٩٠ درصدي ارزش افزوده فرآورده در دارويي مانند «ريتوکسيمب ٥٠٠mg» با قيمت نهايي ٢١ ميليون و ٥٠٠ هزار ريال، از ارزش افزوده به مراتب بيشتري در قياس با فرآورده شيميايي برخوردار است. با اين حساب معلوم مي شود که واردات ماده اوليه داروهاي بيولوژيک و پرکردن محصول در ايران هيچ عايدي و مزيتي براي کشور نداشته و صرفا موجبات نمايشي به نام توليدنمايي و ارزبري و وابستگي هرچه بيشتر را فراهم مي کند. بنابراين همان طور که تجربه نيز نشان داده، توليد فرآورده هاي بيولوژيک و تحقق روياي خودکفايي در توليد و دراختيارگرفتن تکنولوژي ساخت فرآورده از بانک سلولي تا محصول نهايي ضمن کاهش چشمگير در ارزبري نياز بيماران خاص و صعب العلاج کشور را به ويژه در دوران تحريم مرتفع کرده است. همچنين داروي «اينترفرون بتا ١ آ» (سينووکس) که در کشور به توليد مي رسد، امکان درمان را براي ١٨ هزار بيمار مبتلابه «ام اس» کشور در دوران تحريم ميسر کرد. اين در حالي است که به دليل نبود تکنولوژي توليد فرآورده فاکتور ٧ خوني ايران در دوران توهين روزنامه دانمارکي به پيامبر اسلام، با وجود سياست هاي کلان کشور، امکان تحريم واردات محصول دانمارکي اين فرآورده وجود نداشت. هرچند به همت متخصصان ايراني، اين فرآورده نيز از سال ٩١ در داخل کشور در حال توليد بوده و امروزه نه تنها پاسخ گوي نياز داخل کشور بوده که به ساير کشورها نيز صادر مي شود.

در حال حاضر جايگاه ايران را در اين بازار روبه رشد چگونه ارزيابي مي کنيد؟
هم اکنون در دنيا ١٦٠ قلم داروي بيوتکنولوژي در حال توليد است که از اين تعداد ١٩ دارو در ايران توليد مي شود و اين موضوع موجب شده تا ايران در بين کشورهاي آسيايي و شمال آفريقا مقام سوم را بعد از ژاپن و کره جنوبي به دست آورد و پيش بيني مي شود در چهار سال آينده اين تعداد به بالاي ٣٢ قلم برسد؛ داروهايي که در اکثر آنها ايران دومين توليدکننده در دنياست. از سوي ديگر براي محصولات بيوتکنولوژي ١٦٠ ميليارد دلار بازار جهاني وجود دارد که سهم ايران در اين ميان از نظر تعدادي حدود سه درصد، از نظر ارزشي حدود ١٥ درصد و از نظر مصرفي يک درصد کل بازار دارويي جهان است. درحال حاضر پيشرفت کشور در اين فناوري به حدي رسيده که قراردادهاي انتقال دانش فني از ايران براي توليد داروهاي بيوتکنولوژي در ترکيه و مالزي با همکاري معتبرترين شرکت هاي دارويي و مراکز تحقيقاتي منعقدشده در حال انجام است.

برنامه ريزي ايران براي اين حوزه با شرايطي که اشاره شد، چيست؟
در سال گذشته يکي از اهداف اصلي، صرفه جويي ارزي بالغ بر ٦٠٠ ميليون دلار بوده است. اين صنعت قدرت صادراتي بسيار بالايي دارد به طوري که از بازار صادراتي ١٨٠ ميليون دلاري داروي ايران در سال گذشته، فقط يک قلم از داروهاي اين حوزه حدود ٣٥ ميليون دلار صادرات داشته است و پيش بيني مي شود در صورت حمايت در طول ٨ تا ١٠ سال آينده، صادراتي در حدود يک ميليارد دلار داشته باشد.

مشکلات پيش روي اين صنعت چيست؟
کشور ما هم اکنون از نظر سطح علم و دانش بيوتکنولوژي جايگاه مناسبي در ميان کشورهاي جهان دارد. به همين منظور نگاه به اين حوزه همواره بايد در راستاي اعتلاي سطح علمي کشور بوده و تلاش همه نهادهاي ذي ربط بايد در جهت پيشرفت هرچه بيشتر ميزان علم و دانش کشورمان باشد. چون همان طور که مي دانيم درصورتي که يک کشور تنها از نظر سطح علم پيشرفت داشته باشد و اين دانش در خدمت توليد و ايجاد محصولات حاصل از دانش پيشرفته نباشد، ارزش آن بسيار متفاوت خواهد بود. به همين علت بايد در کشور سازوکاري ايجاد شود تا اين علم به صنعت و توليد تبديل و در راستاي تجاري سازي و ايجاد سود براي کشور مصرف شود. با وجود فرمايش مقام معظم رهبري که «توانمندکردن بخش خصوصي يکي از ارکان اقتصاد مقاومتي است»، هم اينک اين توانمندسازي به ميزان لازم و با کارآمدي مناسب انجام نمي شود. براي افزايش اين کارايي، تقويت بخش خصوصي با توجه به امکان انجام امور مختلف با بازده بالاو نيز ميزان هزينه کمتر، نکته اي کليدي در تسهيل حرکت چرخ هاي صنعت داخلي است. براي مثال در صنعت بيوتکنولوژي، عمده بار توليدي و صرفه جويي هاي حاصل از آن و نيز ارزآوري آن، بر دوش بخش خصوصي بوده که تا به امروز با تمامي سختي ها توانسته است به اين مهم دست يابد. صنعت بيوتکنولوژي در صورت مديريت و حمايت صحيح مي تواند يکي از ارکان اقتصاد مقاومتي به شمار آيد. زيرا همان طورکه شاهد بوده و هستيم، شرکت هاي داخلي و عمدتا خصوصي درحالي که تحت سخت ترين شرايط قرار داشتند، توانستند با حداقل هزينه ها گام هاي بزرگ و موثري در راستاي خودکفايي در اين عرصه بردارند. برعکس ورود و توزيع محصولات مشابه از کشورهاي نه چندان صاحب تکنولوژي از حوزه هايي مانند آمريکاي لاتين به داخل کشور به بهانه انتقال تکنولوژي که از سال ها قبل در داخل کشور نيز موجود بوده است، چندان با اقتصاد مقاومتي سازگار نيست.

به واردات از کشورهاي آمريکاي لاتين اشاره کرديد، لطفا درباره مشکلات اين حوزه کمي بيشتر توضيح دهيد؟
متاسفانه در دولت گذشته، سازمان غذا و دارو، جولانگاه شرکت هاي توليدنما شد. مقام معظم رهبري در بازديد از يکي از شرکت هاي دارويي کشور نيز اين موضوع را به طور واضح به وزير مربوط تذکر دادند. در مواردي داروهاي ژنريک برند که نمونه داخلي آن در کشور توليد مي شد و حتي آن داروهاي توليد داخل صادرات هم داشت، به بهانه انحصار و تحت عنوان فرايند انتقال تکنولوژي، اجازه واردات به بازار ايران را گرفتند که نه تنها با گذشت هشت سال، اين انتقال تکنولوژي هنوز در کشور محقق نشده که کماکان واردات آن داروها به کشور ادامه دارد. در اين دولت و در راستاي قانونمندکردن حمايت از توليد داخلي، سهم مشخصي از بازار داخلي که حدود پنج درصد است، به ورود داروهاي برند خارجي تعلق گرفت. اين شرکت هاي توليدنما که مجوز از دوران قبل داشتند، با ايجاد جو کمبود دارو و تحريک بيمار و بعضي پزشکان که تعدادشان بسيار اندک است و نيز از طريق برخي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، با ايجاد فشار بر دولت تلاش مي کنند سهم بيشتري از بازار را تصاحب کنند. درصورتي که اهرم خارجي براي کاهش قيمت نفت و محدوديت در توليد نفت به عنوان تنها مبلغ ارزي، شرايط اقتصادي کشور را تحت فشار قرار مي دهد، تلاش از جانب مجلس و ديگر نهادها براي اجازه واردات بيشتر به دارويي که مشابه داخلي دارد، بيش ازپيش به سازمان غذا و دارو فشار وارد مي کند و سهم توليد در نتيجه آن کاهش مي يابد، آن هم به واسطه واردات از کشورهايي مانند آرژانتين و اروگوئه. جاي بسي سوال است که واردات محصولات فوق همان طور که پيش تر اشاره شد، به بهانه انتقال تکنولوژي به کشور انجام مي شود، ولي در ادامه نه تنها هيچ گاه اين تکنولوژي توليد محصولات وارد کشور نشده و به ظاهر توليد اين داروها همچنان در ايران تنها منحصر به پرکردن و بسته بندي آنهاست، بلکه در کمال تاسف در جديدترين مورد با وجود توليد دوساله يکي از داروهاي مصرفي در درمان سرطان و رضايت پزشکان، شاهد واردات همان دارو از کشور آرژانتين به بهانه انجام مطالعات باليني هستيم؛ درحالي که اين دارو کماکان مجوز تجويز و استفاده در کشور مبدا (آرژانتين) را ندارد. جاي بسي تاسف است که ايران حياط خلوت مطالعه داروي آرژانتيني شده است. درواقع اين حرکت شرکت هاي توليدنما برخلاف مصوبه سازمان غذا و دارو بوده و مي توان گفت درواقع اين شرکت ها سازمان غذا و دارو را نيز دور زده اند.

ظاهرا اين شرکت ها برخلاف مصوبه سازمان غذا و دارو صادرات هم دارند.
متاسفانه بله. شرکت هايي که داروهاي فوق را فقط داخل کشور بسته بندي مي کنند، در حال تلاش براي صادرات اين داروها به کشورهايي همانند سوريه و عراق نيز هستند. اين در حالي است که همان طورکه قبلامطرح شد، بسته بندي و توزيع در زمينه داروهاي بيولوژيک به تنهايي ارزش افزوده چنداني نخواهد داشت. متاسفانه اين موارد نتيجه اي جز خروج ارز از ايران و حتي از ساير کشورهاي منطقه مانند سوريه و تطميع منافع مالي کشورهاي مبدا چون آرژانتين را به همراه نخواهد داشت. درواقع هرچند سازمان غذا و دارو به طور شفاف، صادرات داروهاي وارداتي را منع کرده، ولي اين شرکت ها از طريق مجلس با ايجاد فشار اين موضوع را دنبال مي کنند.


Tags: سازمان غذا و دارو, خروج ارز, واردات دارو
منبع:  روزنامه شرق

بازگشت به فهرست


 
متن پیام*
Upload files and imagesDrag files here to upload
Drag files here
هیچ نوشته ای یافت نشده است.
Send Cancel
محافظت در مقابل ربات اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر